|דיד 11 . דיננמלגלז ס ] / נאטיצ ן פ1 ן חארשעחע ר געטא מיר ברמננע ן ד א אייניק ע אויסצוג ן פו ן עמנוא ל רינגעל ־ בלוס׳ס נאטיצ ן גע ש ריב ן אי ן געטא זוארש ט או ן האב ן א שיכות מי ט אונזע ר שטאט . ניש ט געקוק ט ווא ס ד י ידיעו ת זענען ניש ט גענוי , שטימע ן זי י בכל ל מי ט דע ר ווירקלעכקייט . באזונדערס אינטערעסאנ ט אי ו ד י כאראקטעריסטי ק פו ן מאניע ק מעיין. או ן ד י באמערקונ ג "ע ס הא ט אי ם צוגעשפיל ט דא ס גליק אי ן א ס ן פאלך . יא . מ . מערי ן אי ז אוו י לאנ ג געלונגע ן ווי לאנ ג ע ר הא ט געהא ט צ ו געב ן ד י דייטש ן אל ץ ווא ס וי י האבן פארלאנגט , גאלד . זילבע ר או ן אוי ך מענטש ן קרבנות . אןן ווע ן מערי ן הא ט מע ר גארניש ט געהא ט צ ו געב ן האב ן אים גליי ך ד י דייטש ע פארברעכע ר ליקווידירט , דער פאק ט ווא ס רינגעלבלו ם דערמאנט . א ו מערינע ן אי ו געלונגען איבערצוזידלע ן 6 טויונ ט ייד ן אי ן אשוויענטשי ס מי ט זייער מעבל , אי ז ניש ט זיי ן פארדינסט . ד י דייטש ן זענע ן געווע ן פאראינטערעסירט ריי ן צ ו מאכ ן דע ם אשוויענטשימע ר קריי ן כדי אויפשטעל ן דע ם דור ך וי י צוגעגרייט ן פלא ץ פו ן פעל ־ קער־מארד או ן ד י גאז־אויוונס . ריכטי ק אי ז דע ר פאקט , א ז מערין הא ט געוואל ט ווער ן דע ר "פירער " פו ן פויליש ן יית ־ טוס, צולי ב דע ם אי ז ע ר געווע ן אי ן ווארש ע או ן לאדזש , קאנ ־ פערירט מי ט רומקאווסקין , אבע ר ד י דארטיק ע יידנראט ן האב ן אים, מי ט דע ר היל ף פו ן זייער ע דייטש ע פריינט , ניש ט צוגעלאזט . די רעדאקציע .
דעם 26—27 1940 נאטיר ט עמנוא ל רינגעלבלו ם אי ן זיינ ע נא ־ טיצן פו ן ווארשאווע ר געטא :
"געהערט א אינטערעטאנטע כאראקטעריסטיק פון דעם מלמד. (מערין) ער איז געווען פאר דער מלחמה א שטיקל יורד. פאליטיש זיך איבערגעווארפן פון איין זייט אויף דער צווייטער. א געוויסע צייט א רעכטער ס. צ. דערנאך א ציוניסט. געווען א געוויסע צייט אן אנהענגער פון הרב האמער 1 תמיד געווען א פאליטישער שתדלן. געשפילט אין קארטן און פארשפילט א סך געלטער. געגט זיך מיט דער פדוי, פאר דער מלחמה אנגעהויבן זיך רעהאביליטרן • אין דעם טאג זענען געקומען די אשכנזים (דעם 4טן סעפטעמבער) קיץ. (סאטנאוויץ) האט מען אלע יידישע מאנסבילן אין עלטער פון פערצן ביזן טיפן עלטער צונויפגענומען אין א קעלער אונטערן ראטוש. די ענגשאפט דארט געווען א מוראדיקע, פון די מענטשן זיך געגאסן דער שווייס עמערווייז. ווען עס וואלט נאך געדויערט א האלבע שעה וואלטן אלע דערשטיקט געווארן. מענטשן געווען גרייט אויפצורייסן די וואסער קאנאלן, כדי דערטרונקען צו ווערן. ענדלעך ארויסגעלאזם און איבערגעטראגן אץ דער האלע. דארט אויסגע־ שטעלט די יידן צו 6 אין א ריי, געזאגט, אז די יידן האבן געשאסן אויף די אשכנזים פון די פענצטער. אפגעשארן די בערד אץ פאות, געשיקט אכט פריזירער נאד די מכשירים אץ געדראט די יידן, אז אויב זיי וועלן נישט קומען אין פופצן מינוט, וועט מען אויטשיסן די זיבן יידישע אינטעליגענטן, וועלכע זענען אוועקגעשטעלט גע־ ויאה צו דער וואנט, אויסגעדונגע אפענדלעך אויך אויף א האלבע שעה. די מענטשן שוין געמאכט א חשבון הנפש, יענע רעפעטירט דאם"
1 א טעות געמיינט הר ב הגר . 2 טערין געוואלט ווייס דער פירער " פון די טשעכישע יידן . 3 דער יידנראם האט אריינגעזעצט שטראף־קאסאנדעם אין די וווינונגען ווו ע ם איז נישט געווען באצאלט די פולע סופע ץ די דוי ד זיי ארויפגעלייגטע שטייערן . (רעד.) .
כלי־זץ. אץ די לעצטע מינוטן די פריזירער געקומען צו לויפן. ביי זיי דעם שווייס גערינען פץ די פנימער, אזוי ארום געראטעוועט געווארן. געווען אין לאגער נאך עטלעכע טעג אץ דערנאד פאמעלעך באפרייט. צום ערשט די בעל־מלאכות, דערנאד אנדערע אץ משך פץ דריי־פיר טעג פארלוירן איבער צען קילא, אויסגעזען וויא האלב טויטער. דארט נהרגו שלש מאות יהודים, אץ סאסנאוויץ ווייסט מען נישט צו וועמען געהערט דער איינפאל פץ די גאלד אץ זילבער שפענדונב געווען השדים, אז דער מלד (מערץ רעד.) עם געמאכט. די פוילן האלטן דאם נישט פאר פאסיק, אבער די יידן אדסגעטייטשט, אז דאס דארף פארהיטן פאר רדיפות. די בוכונג פץ די באשטייערונ־ גען פון דעם מיןא פראבלעם. אין בענדין ווערט עם נארמאל גע* בוכט. דער מלך,א ווארעם יידיש הארץ. אים זייער גוט אויפגענומען אין מעריש־אסטראוו אץ פראג2. אים געגליקט צו באפרייען די יידן פץ מעריש־אסטראוו פץ דעם לאגער אין ניסקא, נויטיק געווען דער שטח פאר אן אנדער צוועק, דעריבער אנטקעגן געקומען דער בקשה וועגן באפרייען די יידו פץ לאגער. עם האט אים צוגעשפילס דאם גליק איןא סך פאלן. דאך האלט מען, אז צוליב עמיגראציע גרייט צו טאן אלץ און נישט אפשטעלן זיד פאר גארנישט. באמיט זיך לעצטנם וועגןא באפולמעכטיקונג פץ די ווארשעווער עסקנים מסתמא נויטיק אים צוליב די דייטשע יידן וועלכע פרעגן: "מה שמד". לעצטנם זיד קאמפראמיטירט צוליב דעם צוזאג וועגן צוואב־ ציק טויזנט סערטיפיקאטן און פון דעם זיד אויסגעלאזט בוידעם. דאם האט שטארק אפגעשוואכט זיין פאזיציע, דאך אים געלונגען אפצוהאלטן אויף עטלעכע חדשים דעם גירוש־שלעזיע. איצט דעם 26 אפריל דארף דאך פארקומעןא גירוש פץ ריבניק, אדערבערג, און אנדערע שטעט פץ מזרח קיץ סוכא, טשעבינא, זאוויערצע. טויזענטער ייח דארפן פארלאזן זייערע היימען. מלד מ. וויל איצט
אריבערפארן קיץ קראקע און ווערן דער מלך איבער דער גאנצער גובערניע און בכלל איבערן אלטרייד מיטן פראטעקטאראט. מען האם זיך מצד די פוילן ארויסגעזאגט קעגן דעם מלך מ. אץ פלוג־ בלעטל געשריבן וועגן אים און! זיין סיסטעם. דעם 8.28 1940 פון לאדזש באקומען א ידיעה אז מערץ זאל ווערן דער אויבערהאר איבער דער לאחשער געטא. 15.1.1941. היינט דעם פינפצנטן יאנואר אנגעקומען די ידיעה וועגן דער אויסווייזונג פון הונדערט פופציג טויזנט יידן פץ סאם־ נאוויץ אץ בענדין. ה ם חפצים שאנחנ ו נעש ה א ת הדב ר ובתנא י הזה יהי ה האפשרו ת להצי ל א ת הממו ן ש ל האנשי ם האלה. דאס איז אן עיקר פראגע. צי זאל מען מיט אייגענע הענט טון אזא זאך. פעברואר 1941. אין בענדין, סאסנאוויץ נעמט מען געלד מיט דער הילף פץ "שלעפערם" וואס באזעצן די דירה פץ דעם בא־ שטייערטן, ביז וואנען מען באצאלט נישט די פולע סומע. 3
17.4.1941. געווען די טעג מערין. מען האט אים אויפגענומען ווי א מלך, א ץ טעאטער האבן אים די ארטיסטן באגריסט. אמ ך ר. מנחם מנדל (קירשבויסז) האט אים פארגעשטעלט סא ת עולם. א נייער אויסלייזער פ ץ יידישן פאלק! אין בענדץ, סאסנאוויץ גע־ לונגען אויסצומיידן דאס געטא א דאנק זיינע באמיונגען. די שטערב־ לעכקייט דארט קלענער ווי פאר דער מלחמה, נישט א קיי ן בעטלער אין די גאסן. מערץ האט אין א קצורער צייט ארגאניזירט דאס איבערזידלען 6 טויזנט יידן פ ץ אשוויענצים א ץ םביבה, די יידן האבן אלץ מיסגעברענגט מיט זיך אפילו מעבל. די דירות פראגע איז געלעזט געווארן אויף אזא אופן, אז אין יעדן שטוב זענען ארייגגעזעצט געווארן פליטים.