גאדראם געווארן דורבן מיליטער פרו מאקסימיליאן דעקו עסטרייכער, האט דער רב צונויפגעזאמלט צווישן די בענדינער יידן 50 דוקאטן און זיי איבערגעגעבן דעם שלאס־סטאראסטע אויף צו באפעסטיקן די שטאט־מויערן. ר׳ נתו איז נפטר געווארן אלט זייענדיק 105 יאר און איז געבראכט געווארן צו קבורה אויפן אלטן בית־עולם אויף דער זאוואלע גאס. ט׳דארף דערמאנט ווערן, אז אדפן זעלבן בית הקברות רוען אויך די ביינער פון די בארימטע שלוחים: שלמה מארקאוויטש און יהונתן סאמועלעוויטש, וועלכע האבן מיט שווערער מי און סכנות נפשות געבראכט די פריווילעגיע, וואס האט באשטעטיקט די אלטע געזעצן. די דאזיקע פריווילעגיע איז געווען אייגנהענטיק אונטערגעשריבן דורכן קעניג יאן סאביעסקי ווו. ביזן יאר 1538 האבן די בענדינער יידן — פונקט ווי די איבריקע יידן אין פוילן — זיך געקליידעט גלייך מיט דער קריסטלעכער באפעלקערונג. ערשט דער פיעטריקאווער סטאטוט האט באפוילן די ייזץ — אונטער דער דראונג פון א געלט־שטראף — צו טראגן בערעטן. מיצקעם אדער אנדערע היטלעך פון געל קאליר.
ס׳איז שווער פעסטצושטעלן וויפל יידן ס׳האבן זיך געפונען אין בענדין, ווי אויך אין גאנץ פוילן אין 16*טן י.ה. צוליבן הויכן קאפ־ שטייער, וועלכער האט באטראפן 3 גל. פון א נפש, האבן די יידן גישט אויפגעגעבן די ריכטיקע צאל מיטגלידער פון זייערע קהלות. אויסער דעם׳ האבן דא אויך מיטגעווירקט פאליטישע און רעליגיעזע סיבות. צוליב דעם האבן זיך די יידן אין פוילן באמיט ,אז מ׳זאל פאר זיי באשטימען א ריטשאלט (אן איינמאליקן אפצאל). זייערע באמיונגען האבן געהאט דערפאלג׳ און ווירקלעך האט דער סיים אין יאר 1590 אפגעשאפט דאס אינדיווידועלע איינמאנען פון קאם־שטייער, באשטי־ מענדיק א ריטשאלט פון 20,000 גל. יערלעך פאר אלע יידן אין קעניגרייך. אין דער העלפט פון 18־טן י.ה. האבן שוין די בענדינער יידן געבילדעט א מערהייט פון די שטאט־איינוווינער. אין זייערע הענט האבן זיך געפונען אלע יאטקעם, קרעטשמע ס און שענקן. אויסער דעם, האבן זיי געהאלטן אין ארענדע די ברויעריי פאר דער סומע פון 1379 גל., די סטאראסטע־מילן פאר 576 גל. און די שלאס־גערטנער פאר 54 גל. אין דערזעלבער צייט זענען זיי צוגעטרעטן אויפצובויען א נייע שול אויף דער שול גאס, אויפן זעלבן ארט ווי זי שטייט היינט. אין די קעלערן פון דער שול האט זיך אויך געפונען די יידישע תפיסה.
אין אירערשטע רפארםאיז דישולגעווען א הילצערנע, ערשט אין יאר1881איז זיפונאנדערגענומע ןגעויאר ןאו ןאויפדעם זעלבן ארטאיז אויפגעשטעל ט געוואר ן ד י איצטיק ע שו ל פו ן שטיינע ר און ציגל. אין יאר1921איז דישולרעסטאווריר ט געוואר ןאו ןס׳איז באזייטיקט געוואר ןדער אריינגאנ ג דור ךדע ר באריער ע לענגאוי ם דער דרום־מויער. אין דיארן26/1925איז דישול אויסגעמאל ט או ןבאציר ט געווארן דור ךד י קינסטלער־מאלע ר: מש ה אפעלבוים, שמוא ל ציגלע ר און דע םמעטאל־פלאסטיקע ר חיי ם האנפט. די מאלערי יאו ןפלאסטי קאי ןדע ר שו ל שטייע ןאויפ א הויכ ן קינסטלערישן ניווא. דא סאי זבאשטעטיק ט געוואר ןדור ךא גאנצ ע ריי קינסטלע ר או ןקונסט־קריטיקער, וועלכ ע האב ןד י שו ל באזוכט. רעפראדוקציעם פו ןד י ארבעט ןגעפינע ןזי ךאי ןבצלאל־מוזי יאי ן ירושלים, אי ןתל־אביבע ר מוזיי, וו יאו ךאי נ םיידיש ןוויסנשאפטלעב ן איגסטיטוט (ייווא )אי ןווילגע). 5. נוד ע ביהודה, מהדור ה קמא, אב ןהעזר, שאל ה ס״ג. 6. עקזיססיר טביז ןהיינטיק ןסא ג (באם . פו ן רעדאקציע). צו ד יחשובסט ע בענדינע רייד ןביי םסו ףפו ן18*ט ןי.ה . האב ן געהערט: הערש ל או ןדו ד אראנאוויטש, יעק בלעווקאוויטש, מאי ר שפירא׳ הערש ל רובין - יעק ב ערליך, יצח קגיטלער, שמעו ןלאנדנער . לייב זענדלאוויטש, וואל ףאו ןדו דברוינער.
פון די שאלות ותשובות אין ״נודע ביהודה״ 5 דערוויסט מען זיך אז אין יאר תקל״ה (1775) איז געווען אין בענדי ן א רב מיטן נאמען ר׳ מאיר. פון אנדערע קוועלן ווידער, ווערט מען געוואויר, אז ר׳ מאיי* האט זיך גערופן אויפן ביינאמען אורבאך. אין פנקס פון דער "חברה קדישא" איז פארשריבן, אז אין יאר תקכ״ה (1765) איז דורך דער דאזיקער חברה אויסגעוויילט געווארן אלם על גביהם (אויבער־־גבאי) דער רב ר׳ משה. אין זעלבן פנקס פיגורירט, אין יאר תקמ״ג (1783), אלם על גביהם׳ דער רב ר׳ טוביה און אין די יארן תקמ״ד—תקנ״ו, זיין זון ר׳ דוד. נאך ר׳ דודן איז במשך פון 30 יאר געווען בענדינער רב ר׳ משה האמבורגער, א שוואגער פונעם רבין ר׳ אלימלך פון ליזענסק. א מצבה מיט א פוילישן אדלער פון יאר תר״ג(1843) מצבה שעליה חרות נש ר פולני משנת תר״ג (1843) אין די פנקסים פון דער "חברה תהלים", "חברה חיטים" און ״חברה קדישא״ טרעפט מען אין די יארן תקס״ז—תקצ״ה (1807—1835) די אונטערשריפט פון א מורה הוראה מיטן נאמען ר׳ מנחם נחום רוזאנים, וועלכער איז שפעטער געווארן רב אין בענדין. אין יענער צייט איז אויך געגרינדעט געווארן דאס בית־הקברות אונטערן שלאס־בארג 6. וועגן דעם לייענען מיר אינעם פנקס פון דער "הברה־קדישא", אז אין יאר תקצ״א (1831) איז ביי די שטאט־איינוווינער אפגעקויפט געווארן א פלאץ אויפן בית־הקברות פאר 300 גילדן. אויסער דעם האט מען געדארפט אפצאלן פון פלאץ 20 גל. יערלעך.
אויפן דערמאנטן בית־הקברות געפינען זיך אייניקע מצבות מיט פוילישע אדלערם. לויט א ווערסיע, זענען די אדלערם אויף די מצבות געמאכט געווארן אויפן פארלאנג פון דער פוילישער באפעלקערונג, צוליב דעם, וואס די געשטארבענע זאלן זיך האבן פארדינט געמאכט לטובת די פוילישע אויפשטענדיקע אין די יארן 1831 און 1863. 16