געטאַ-אַרכיו פון טענענבוים-טאַמאַראָף מיינונג האָט די דאָזיקע שטאָט געהאַט די טרויעריקע זכיה צו זיין דער ערשטער PR VIN אײראָפּע, וואו די דייטשן האָבן צוזאַמען מיט ליטווישע פאַשיסטן דורכגעפירט זייערע מאַסן-מאָרדן איבער דער אידישער באַפעלקערונג. TID דאָרטן האָט PT פאַרשפּרײט AVN די אידישע ישובים PN צענטראַל און מזרח:אײראַפּע דער דייטשער באַגריף ,אַקציע", פאַרמאַסקירטער נאָמען AND מאַסן-פאַרברעכן איבער אידן PNR מלוכה'שן מאַסשטאַב, לויט אַ מלוכה'שן פּלאַן TIN אויסגעפירט דורך מלוכה'שע פאַקטאָרן, סיי מערסיק, סיי טענענבוים זיינען אַרײנגעפאַלן PR די ;אַקציעס", PT TANT OND געפירט כמעט IN איבעררייס, צפּורה בירמאַן, ONT OND מיט זיי צוזאַמען דורכגעמאכט דעם ווילנער גיהנום, ווייסט IY דערציילן, IN מערסיק PN דריי מאָל געפירט TANYA צום טויט. יעדעס מאָל ONT ער PT אַרױסגעריסן, ,מ'האָט ON נאָכגעשאָסן, געכאַפּט, אָבער דער MID פון Jy בלייבן לעבן, ONT איבערגעשטיגן TIN ער האָט PT אַרױסגעריסן". PW OND TIN טאַמאַראָף, PN ער , איבער דעכער געלאָפן און PT אַרוױסגעריסן"
מיט דער הילף פון אַ דייטשן סאָלדאַט, אַ געוויסן אַנטאָן שמידט, PNR געלונגען טאַמאַראָף, מערסיק TX די רעשטלאַך פון זייערע לעבן-געבליבענע חברים “DAN PT רייסן פון ווילנע אינ'ם פאָרלויפיק-רואיקן ביאַליסטאָק, פרילינג-צייט, 1942, פאָרט DR טאַמאַראָף PP װאַרשע, מערסיק OVID אַרױס מיט דער איניציאַטיוו TID שאַפן “TINY װירטשאַפטלעכע אַרבעט פאַר דער OIYP דער MNT סטאָקער אידן-ראַט נעמט IN דעם פאָרשלאג. YON ליידיקע פּלעצער NOVA PN ווערן פאַרזייט. עס אַרבעט PST אַ סך פרייוויליקע יוגנט. מערסיק ווערט , סעקרעטאַר און פּראַק- טישער ואָרט-זאָגער ביי דער אונטערנעמונג". ער “AND נעמט DIN Pr מיט אידייאישער אַרבעט און איז דער אָנ פירער פונ'ם , סניף" (אָפּטײל) אין ביאַליסטאָק. צי ONT ער זיך פאַרנומען שוין דעמאָלט wm קליבן היסטאָרישע מאַטעריאַלן, איז אומבאַוואוסט. אַ געוויסער שטעל אין בירמאַנ'ס נאָטיצן לאָזט דרינגען, IN ער ONT אַנגעהויבן צו זאַמלען היסטאָרישע מאַטעריאַלן ערשט אין דער צייט פונ'ם חורבן פון ביאַליסטאַקער פּראַווינץ. IN אומדירעקטע באַ- שטעטיקונג פון דער דאָזיקער השערה געפינען JIN VA PN טאַמאַראָפ'ס נאָטיצן. דערמאַנענדיק דעם פריצייטיקן TIN אומדערװאַרטעטן TD WD מערסיק, שרייבט ער:
,... היה poy להפּגש ולעמוד בקשר oy הפּליטים מהעירות שבסביבה -- היה אוסף חומר היסטורי על חסול הקהילות שבמחוז -- מאחת הפגישות הביא אתו את הטיפוס -- וכעבור שבוע עזב אותנו", בכן קאָנען מיר WM אַ גרויסער מאָס “ANY TID שיינלעכקייטן פעסטשטעלן, אַז דער מערסיק-טאַמאַראָף- אַרכיוו PR געגרינדעט געװאָרן PR חודש נאָוועמבער: דעצעמבער, 1942, נאָכ'ן צוריקקער פון טאַמאַראָף TID װאַרשע. חורבן-װואַרשע, דער חורבן פון ביאַליסטאַקער פּראָװוינץ, די דראָענדיקע קאַטאַסטראָפע IND דער “OND סטאָקער געטאָ, פּערזענלעכע שווערע איבערלעבונגען TID טאַמאַראָף, דער געפיל פון אומזיכערקייט, צי עס וועט עמיצער אַרױס בשלום TID דער קאַטאַסטראָפע “IVT TIN 179 אויב PR װאַרשע זיינען געווען עטלעכע פּאַרטײיאישע, אָדער געזעלשאַפטלעכע געהיימע געטאָ-אַרכיון, PN אונז ניט באַקאַנט TD ביאַליסטאַק (מינדעסטענס ביז איצט) PP אַנדערער OM נאָר מערסקי'ס אַרכיוו, PN OND געשאַפן TINA לויט דער איניציאַטיוו TIN אַקטיווער מיט- אַרבעט פון COTW טענענבוים-טאַמאַראַף PN TW) געווען איינער TID די הויפּט-אָרגאַניזאַטאָרן TIN אָנפירער TID דעם אויפשטאַנד אין ביאַליסטאַקער (ROY
דער דאָזיקער אַרכיוו איז IN אומשעצבאַרער PN TN דער איינציקער מקור'דיקער קװאַל צו ביאַליסטאָקער געטאָ-געשיכטע. סיי די אויטענטישקייט, סיי די װאָגיקײט פון זיינע דאָקומענטן, אונטערליגט ניט קיין ספק. “O° אַרבעטער פונ'ם AVIA אַ חוץ מ. טענענבוים, הערש (צבי) מערסיק, זיינען געווען נאָך אַנדערע (װאַרשיינלעך TIN NOD קאַפּלאַן TIN רפאל גוטמאַן). די דאָקומענטן זיינען גע- שריבן PR פאַרשיידענע שפּראַכן (אידיש, העברעאיש, (WOT TIN WP די וויכטיקסטע צווישן זיי זיינען, בלי ספק, די טאָג-ביכער TIX מאַטעריאַלן פון מ. טענענבוים, די פּראָטאָקאָלן פון ביאַליסטאָקער אידן-ראַט, מעלדונגען TID אידן-ראַט TIN די מאַטעריאַלן װעגן טרעבלינקע,
די מאַטעריאַלן באגרענעצן PT נישט צו ביאַליסטאָקער געטאָ. OT האָבן PIN א שייכות צו געטאַ-װאַרשע, צו “AND שיידענע שטעט TX שטעטלעך אין ביאַליסטאָקער באַצירק, זיי פאַרמאָגן PIX מאַטעריאַלן פונ'ם TWP אונטערגרונט (,גלאָסװאַרשאַוי", אָרגאַן פון פּ. פּ, ר,) און PIN אַרױסגע" גנב'עטע געהיימע דאַקומענטן פון ביאַליסטאַקער "YX שטאַפּאַ. די דאַקומענטן זיינען געשריבן TIN געזאַמלט “YA װאָרן דערהױפּט YON] חורבן TD ביאַליסטאָקער פּראַוינץ (נאַוועמבער, 1942), די לעצטע שטאַמען פון אַפּריל, 1943, עס זיינען אָבער פאַראַן PIX פריערדיקע דאָקומענטן פאַראַן נאָך פיל אומקלאָרקייטן בנוגע די נעמען פון מחברים פון געוויסע דאַקומענטן, DN אויך דעם טערמין TIN אָרט TID באַגראָבן דעם אַרכיו,
PNY טעג פאַר דער פעברואַר-מאָרד-אַקציע PNR ביאַלי סטאָק, PR 1943, נישט האָבנדיק PP זיכערקייט, צי VW און זיינע נאַענטע חברים, OND האָבן געקענט דעם TIO פונ'ם קאָנספּיראַטיוון אַרכיוו, וועלן דורכלעבן, פּלאַנירט טאַמאַראָף ONT אַריבערפירן דעם אַרכיוו אויסער דער NOVA TIN איבערגעגעבן דאָרט די מאַטעריאַלן בראנקא וויניצקא, צי דער דאָזיקער פּלאַן איז רעאַליזירט געװאָרן ND AN] דער ערשטער מאָרד-אַקציע, ווייסן מיר נישט. לויט YON װאַרשײנלעכקײיטן איז דער אַרכיוו נאָך דעמאָלט פאַרבליבן PN געטאָ. בראנקא וויניצקא PN געווען טאמאראפ'ס “AND בינדלערין WOW דער געטאָ TID TN טאמאראָפ'ס נאָטיצן דרינגט IN OK איר אויפגאַבע PN געווען צו פאַרזיכערן דעם AVIAN "ROO זאַמלען TID די הױיפּט-לאַסט ONT געזאָגט, ON “YX רישע מאַטעריאַלן (דאַקומענטן און עדות-פאַרהער) -26 טראָגן אויף זיינע פּלײצעס צבי מערסיק. דער דאָזיקער יאָריקער בחור געפינט זיך צוזאַמען מיט מרדכי טענענבוים “WOT צווישן WIP אינ'ם מאָמענט פון אויסברוך פונ'ם טענענבוימ'ס OIF ווילנע. PNR און ראַטנפאַרבאַנד TIN? דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך