פון דער טורמע האָב PR‏ פלוצלינג PT AND‏ דערזען אַ WH OM YIN‏ פיסלעך. איך בין אויף דער גיך אַרונטער אונטער דער װאַנע און זיך דאָרט אויסבאַהאַלטן. PIN‏ מיין גוטער פריינט חיים ראָזנבלום, האָט PT‏ אויסבאַהאַלטן אויף אַן ענלעכן אופן אין דעם קעלער פון דער טורמע וואו עס PR‏ געווען דער קעסל AND‏ באַהײיצונג. עפּעס אַ געפיל האָט אונטערגעזאָגט דעם שכל, אַז עס דערנענטערט זיך דער גרויסער, wan‏ אומגלויבלעכער טאָג פון באַפרײיאונג. מען האָט PW‏ אַרום געפילט כאַאָס, אַ צעמישונג OND‏ האָט אַנגעזאָגט עפּעס אומגעוויינלעכעס.

WAN‏ מיין געפיל INT INT PR OND‏ געהאַט, TN‏ אָט-אָט TN‏ עס דערנענטערט PT‏ דער סוף, האָט מיך ניט אָפּגענאַרט. YON‏ אַרעסטאַנטן פון דער טורמע, TWH‏ וועלכע עס זיינען געווען מענטשן פון פאַרשיידענע נאַציאָ- נאַליטעטן, און OND‏ זיינען אַרױסגעטריבן געװאָרן אויף דעם גרויסן פרייען פּלאַץ, זיינען דערשאָסן געװאָרן פון די רוצחיישע היטלעריסטן מיט זייערע מאַשין-ביקסן. גלייך VON‏ דורכפירן זייער פאַרברעכן, זיינען די היטלעריסטן אַנטלאָפן OMA PR‏ פּאַניק. עס PN‏ געקומען די מפּלה TID‏ היטלערץן מיט PAIN Pr‏ פון חיות PR‏ מענטשלעכן געשטאַלט, וועלכע האָבן געבראַכט NIN‏ מוראידיקן חורבן VND‏ אידישן פאָלק און AND‏ אַנדערע לענדער און פעלקער, ענדלעך, נאָך העכער פינף AWW?‏ ליידן און פּיין, ווען אײיראָפּע PR‏ געווען פאַרפלייצט TD‏ אידישן בלוט און TIVO‏ נאָכדעם ווי עס זיינען אויסגע'הרג'עט געװאָרן זעקס מיליאָן אידן --- פרויען, קינדער, מענער און זקנים -- איז געקומען די באַפרייאונג TID‏ דעם היטלעריסטישן גיהנום,

אָבער יעדער פון PNR TIN‏ פאַרבליבן פאַר'יתומ'ט TIN‏ איינגעהילט PR‏ טרויער. יעדער פון ONT TN‏ פאַרלאָרן זיינע נאַענטע PR‏ ליבע, וועלכע זינען אומגעבראכט געװאָרן פון די נאַצישע רוצחים און “DVN YU.‏ העלפערס. OX‏ דער טרויער, דער OVI POH DR WY‏ ביי אונז אָנהאַלטן שטענדיק. Wy‏ דעם דאַרפן PIN‏ וויסן DN‏ געדענקען אַלע ווייטערדיקע נייע דורות. אונזער אויפגאַבע דאַרף זיין שטענדיק צו דערמאַנען, װאָס היטלער האָט געטאַן צום אידישן POND‏ ביי דער גלייכגילטיקייט TD‏ דער גרויסער וועלט. מיר, אידן, ONT TINO‏ קינמאָל ניט פאַרג עסן, מען דאַרף ONT‏ שטענדיק געדענקען. זכור...

PIN‏ מיין טרויער PN‏ גרויס, ONT‏ באַגלײט מיך PN‏ מיין טאָגיטעגלעכן לעבן. עס לאָזט מיך ניט שלאָפן אין די נעכט, דער סך-הצל פון מיין משפּחה, די נאָענטע מיינע וועמענס לעבנס עס PN‏ פאַרשניטן TINA‏ איז מיט WE‏ און ווייטיק, pon‏ ליבע מוטער, פרומע, וועלכע PNR‏ געווען אַ האַרציקע אידישע פרוי, איז געשטאַרבן PR‏ ביאַליסטאַקער געטאַ TID‏ פּיין און ווייטיק. מיין טייערער פאָטער, בינוש, האָט צוזאַמען מיט מיר דורכגעמאַכט גרויסע ליידן JH TIN‏ ביי די נאַציס. צום סוף, PR‏ ער פאַרפּײניקט געװאָרן PR‏ אוישוויץ. מיין אינגערער ברודער, כלאָוונע, מיט זיין פרוי שרה און מיט זייער טעכטערל, זיינען פון די נאַציס “IN‏ געבראַכט געװאָרן PN‏ טרעבלינקע. מיין שוועסטער, רחל, PR‏ געווען פאַרהייראַט I‏ ירחמיאל ציפּוק, PR‏ ווילנע. ביידע, צוזאַמען מיט זייערע צוויי אינגלעך, זיינען אומ- געבראַכט ND TINA‏ די PN OMNI‏ עסטלאנד. PIX‏ פיל YU TIN‏ פון מיין WP ONAN‏ פאַרצווייגטער משפּחה PR‏ ביאַליסטאָק, זיינען אומגעבראַכט געװאָרן TD‏ די היטלע- ריסטישע מערדערס, 309

שטוטהאָף און די אַרומיקע געגנט PT ONT‏ געפונען אויף TN‏ אינזל, אַרומגערינגלט TOT YON PN‏ פון SONI‏ ווען PR‏ בין געווען באַשעפטיקט ביי דער שקלאַפן-אַרבעט DIN‏ די ,עב-פאַבריקן", האָב PR‏ געהאַט אַ מעגלעכקייט “ION PT‏ צושאַפן אַ שטיקל איבעריק ברויט. PR‏ האָב ONT‏ באַקומען פון געפאַנגענע ענגלישע PR‏ פראַנצויזישע SORTING‏ וועלכע זיינען PIN‏ געווען דאָרט באַשעפטיקט ביי “AND‏ שייד yay‏ אַרבעטן. זיי JANA‏ באַקומען אַ ביסל מער עסן, )1 TN PN‏ די אַנדערע אידן, פון דעם רויטן-קרייץ, קומענדיק יעדן טאָג צוריק פון דער אַרבעט, PN‏ דעם לאַגער שטוט- האָף, פלעג ONT PR‏ ברויט, ON‏ איז דעמאָלט געווען וי אַן אוצר, אַריבערװואַרפן אין דעם דערבייאיקן פרויען-לאַגער, דאָרט TWIT‏ געווען אידישע מידלעך און פרויען, געבראַכטע פון דער ווילנער NOVA‏ צווישן PIN PION MT‏ געווען MYR‏ שװועסטער, Way‏ אַריבערגעװאָרפענעץ שטיקלעך ברויט, האָבן פיל געהאָלפן ביים איבערקומען yay?‏ שווערע צייט. די צויי שװועסטער זיינען טאַקע געבליבן לעבן און זיי זיינען איצט: אידאַ קאַץ, וועלכע וואוינט מיט TR IND PR‏ קינדער PR‏ װוענעזװועלאַ; DN‏ מאַשע קאַפּרינסקי, וועלכע וואוינט מיט איר פאַמיליע אין תל-אביב. דורך דער צייט, INA PR WI‏ געאַרבעט ביי די פאַבריקן ON‏ שטוטהאָף, TANT‏ די נאַציס אַרויסגעפירט YON‏ געבראַכטע אַהינצו TDN‏ פון דער ביאַליסטאַקער געטאָ, PD‏ אוישוויץ, וואו PT‏ זיינען אומגעבראַכט געװאָרן PR‏ די דאָרטיקע גאַזיקאַמערן. TUS‏ די דאָזיקע אַרויסגעפירטע TN‏ אומגעבראַכטע PR TPN‏ אוישויץ, איז DIN‏ געווען TP‏ ליבער פאָטער,

PN‏ די ערשטע טעג TD‏ אַפּריל 1945, PW‏ נאָענט פאַרץ סוף פון דער מלחמה, האָבן די נאַציס אויסגעקליבן ארום 0 פּערזאָן פון די בלאָקן PR‏ דעם לאַגער און אונז געטריבן, אונטער אַ שטאַרקער NX IND‏ פּראָװיאַנט, PR‏ IN‏ אומבאַקאַנטער ריכטונג. מען האָט אונז געפירט צענד- ליקער קילאָמעטער איבער פעלדער באַדעקטע מיט IY‏ OY TON‏ ווידער, TIN TVD ONT‏ אָנגעהויבן פירן PVE PIN‏ אויף דעם TRINA‏ וועג, געווען PR ONT PR‏ דײטשלאַנד, האָבן מיר געזען דערשאָסענע TIN‏ געפאַלענע פון “WT‏ שעפּונג געטריבענע שקלאַפן, וועלכע JANN‏ ניט “DIN‏ געהאַלטן דעם ,טויט-מאַרש". פון די 1,400 פּערזאָן ONT)‏ מיר זיינען געווען OD‏ אָנהױב פון WAND‏ זיינען פאַרבליבן ביים לעבן ניט מער וי 300... צום ONT WO‏ מען אונז געבראַכט NW‏ טורמע PNR‏ דעם שטעטל װעכאָראָװאָ, לעבן דאַנציק, PR‏ דער דאָזיקער שווערער טורמע בין IN SPR‏ PR ONT ON‏ געווען מיט אַנדערע, ווידער דורכגעגאַנגען שווערע פּיין TIN‏ יסורים. דאָרט IND ONT‏ מיר אויסגעזען, TR‏ עס פאַרענדיקט PW PT‏ מיין לעבן. אומגעריכט ONT‏ אָבער פּאַסירט IX‏ אומגעוויינלעכע זאַך, טאַקע וי אַ נס פון הימל, ONT‏ האָט מיך װידעראַמאָל געלערנט, NIX‏ מענטש דאַרף קיינמאָל ניט אויפגעבן די האָפענונג אפילו ביז דער לעצטער מינוט TWH‏ מען געפינט זיך אין געפאַר,

PR‏ די ערשטע טעג TID‏ חודש מאַי 1945, האָבן אָפּטײ לונגען פון דער היטלעריסטישער אַרמײ פּלוצלינג “MAYAN‏ גערינגלט די טורמע PN‏ װעכאָראָװאָ. די רוצחים “ND TINT‏ אָרדנט, YOR IN‏ פאַרשפּאַרטע PR‏ דער טורמע “DTN TORT‏ גיין אויף אַ גרויסן פרייען פּלאַץ. INT PN‏ דאַמאָלט דערפילט, TR‏ אָט-אָט TIN‏ עס קומט דער סוף, די רוצחים גייען אונז אַלעמען דערשיסן. ביים אַרױסטרײבן אַלעמען דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך