פון דער טורמע האָב PR פלוצלינג PT AND דערזען אַ WH OM YIN פיסלעך. איך בין אויף דער גיך אַרונטער אונטער דער װאַנע און זיך דאָרט אויסבאַהאַלטן. PIN מיין גוטער פריינט חיים ראָזנבלום, האָט PT אויסבאַהאַלטן אויף אַן ענלעכן אופן אין דעם קעלער פון דער טורמע וואו עס PR געווען דער קעסל AND באַהײיצונג. עפּעס אַ געפיל האָט אונטערגעזאָגט דעם שכל, אַז עס דערנענטערט זיך דער גרויסער, wan אומגלויבלעכער טאָג פון באַפרײיאונג. מען האָט PW אַרום געפילט כאַאָס, אַ צעמישונג OND האָט אַנגעזאָגט עפּעס אומגעוויינלעכעס.
WAN מיין געפיל INT INT PR OND געהאַט, TN אָט-אָט TN עס דערנענטערט PT דער סוף, האָט מיך ניט אָפּגענאַרט. YON אַרעסטאַנטן פון דער טורמע, TWH וועלכע עס זיינען געווען מענטשן פון פאַרשיידענע נאַציאָ- נאַליטעטן, און OND זיינען אַרױסגעטריבן געװאָרן אויף דעם גרויסן פרייען פּלאַץ, זיינען דערשאָסן געװאָרן פון די רוצחיישע היטלעריסטן מיט זייערע מאַשין-ביקסן. גלייך VON דורכפירן זייער פאַרברעכן, זיינען די היטלעריסטן אַנטלאָפן OMA PR פּאַניק. עס PN געקומען די מפּלה TID היטלערץן מיט PAIN Pr פון חיות PR מענטשלעכן געשטאַלט, וועלכע האָבן געבראַכט NIN מוראידיקן חורבן VND אידישן פאָלק און AND אַנדערע לענדער און פעלקער, ענדלעך, נאָך העכער פינף AWW? ליידן און פּיין, ווען אײיראָפּע PR געווען פאַרפלייצט TD אידישן בלוט און TIVO נאָכדעם ווי עס זיינען אויסגע'הרג'עט געװאָרן זעקס מיליאָן אידן --- פרויען, קינדער, מענער און זקנים -- איז געקומען די באַפרייאונג TID דעם היטלעריסטישן גיהנום,
אָבער יעדער פון PNR TIN פאַרבליבן פאַר'יתומ'ט TIN איינגעהילט PR טרויער. יעדער פון ONT TN פאַרלאָרן זיינע נאַענטע PR ליבע, וועלכע זינען אומגעבראכט געװאָרן פון די נאַצישע רוצחים און “DVN YU. העלפערס. OX דער טרויער, דער OVI POH DR WY ביי אונז אָנהאַלטן שטענדיק. Wy דעם דאַרפן PIN וויסן DN געדענקען אַלע ווייטערדיקע נייע דורות. אונזער אויפגאַבע דאַרף זיין שטענדיק צו דערמאַנען, װאָס היטלער האָט געטאַן צום אידישן POND ביי דער גלייכגילטיקייט TD דער גרויסער וועלט. מיר, אידן, ONT TINO קינמאָל ניט פאַרג עסן, מען דאַרף ONT שטענדיק געדענקען. זכור...
PIN מיין טרויער PN גרויס, ONT באַגלײט מיך PN מיין טאָגיטעגלעכן לעבן. עס לאָזט מיך ניט שלאָפן אין די נעכט, דער סך-הצל פון מיין משפּחה, די נאָענטע מיינע וועמענס לעבנס עס PN פאַרשניטן TINA איז מיט WE און ווייטיק, pon ליבע מוטער, פרומע, וועלכע PNR געווען אַ האַרציקע אידישע פרוי, איז געשטאַרבן PR ביאַליסטאַקער געטאַ TID פּיין און ווייטיק. מיין טייערער פאָטער, בינוש, האָט צוזאַמען מיט מיר דורכגעמאַכט גרויסע ליידן JH TIN ביי די נאַציס. צום סוף, PR ער פאַרפּײניקט געװאָרן PR אוישוויץ. מיין אינגערער ברודער, כלאָוונע, מיט זיין פרוי שרה און מיט זייער טעכטערל, זיינען פון די נאַציס “IN געבראַכט געװאָרן PN טרעבלינקע. מיין שוועסטער, רחל, PR געווען פאַרהייראַט I ירחמיאל ציפּוק, PR ווילנע. ביידע, צוזאַמען מיט זייערע צוויי אינגלעך, זיינען אומ- געבראַכט ND TINA די PN OMNI עסטלאנד. PIX פיל YU TIN פון מיין WP ONAN פאַרצווייגטער משפּחה PR ביאַליסטאָק, זיינען אומגעבראַכט געװאָרן TD די היטלע- ריסטישע מערדערס, 309
שטוטהאָף און די אַרומיקע געגנט PT ONT געפונען אויף TN אינזל, אַרומגערינגלט TOT YON PN פון SONI ווען PR בין געווען באַשעפטיקט ביי דער שקלאַפן-אַרבעט DIN די ,עב-פאַבריקן", האָב PR געהאַט אַ מעגלעכקייט “ION PT צושאַפן אַ שטיקל איבעריק ברויט. PR האָב ONT באַקומען פון געפאַנגענע ענגלישע PR פראַנצויזישע SORTING וועלכע זיינען PIN געווען דאָרט באַשעפטיקט ביי “AND שייד yay אַרבעטן. זיי JANA באַקומען אַ ביסל מער עסן, )1 TN PN די אַנדערע אידן, פון דעם רויטן-קרייץ, קומענדיק יעדן טאָג צוריק פון דער אַרבעט, PN דעם לאַגער שטוט- האָף, פלעג ONT PR ברויט, ON איז דעמאָלט געווען וי אַן אוצר, אַריבערװואַרפן אין דעם דערבייאיקן פרויען-לאַגער, דאָרט TWIT געווען אידישע מידלעך און פרויען, געבראַכטע פון דער ווילנער NOVA צווישן PIN PION MT געווען MYR שװועסטער, Way אַריבערגעװאָרפענעץ שטיקלעך ברויט, האָבן פיל געהאָלפן ביים איבערקומען yay? שווערע צייט. די צויי שװועסטער זיינען טאַקע געבליבן לעבן און זיי זיינען איצט: אידאַ קאַץ, וועלכע וואוינט מיט TR IND PR קינדער PR װוענעזװועלאַ; DN מאַשע קאַפּרינסקי, וועלכע וואוינט מיט איר פאַמיליע אין תל-אביב. דורך דער צייט, INA PR WI געאַרבעט ביי די פאַבריקן ON שטוטהאָף, TANT די נאַציס אַרויסגעפירט YON געבראַכטע אַהינצו TDN פון דער ביאַליסטאַקער געטאָ, PD אוישוויץ, וואו PT זיינען אומגעבראַכט געװאָרן PR די דאָרטיקע גאַזיקאַמערן. TUS די דאָזיקע אַרויסגעפירטע TN אומגעבראַכטע PR TPN אוישויץ, איז DIN געווען TP ליבער פאָטער,
PN די ערשטע טעג TD אַפּריל 1945, PW נאָענט פאַרץ סוף פון דער מלחמה, האָבן די נאַציס אויסגעקליבן ארום 0 פּערזאָן פון די בלאָקן PR דעם לאַגער און אונז געטריבן, אונטער אַ שטאַרקער NX IND פּראָװיאַנט, PR IN אומבאַקאַנטער ריכטונג. מען האָט אונז געפירט צענד- ליקער קילאָמעטער איבער פעלדער באַדעקטע מיט IY OY TON ווידער, TIN TVD ONT אָנגעהויבן פירן PVE PIN אויף דעם TRINA וועג, געווען PR ONT PR דײטשלאַנד, האָבן מיר געזען דערשאָסענע TIN געפאַלענע פון “WT שעפּונג געטריבענע שקלאַפן, וועלכע JANN ניט “DIN געהאַלטן דעם ,טויט-מאַרש". פון די 1,400 פּערזאָן ONT) מיר זיינען געווען OD אָנהױב פון WAND זיינען פאַרבליבן ביים לעבן ניט מער וי 300... צום ONT WO מען אונז געבראַכט NW טורמע PNR דעם שטעטל װעכאָראָװאָ, לעבן דאַנציק, PR דער דאָזיקער שווערער טורמע בין IN SPR PR ONT ON געווען מיט אַנדערע, ווידער דורכגעגאַנגען שווערע פּיין TIN יסורים. דאָרט IND ONT מיר אויסגעזען, TR עס פאַרענדיקט PW PT מיין לעבן. אומגעריכט ONT אָבער פּאַסירט IX אומגעוויינלעכע זאַך, טאַקע וי אַ נס פון הימל, ONT האָט מיך װידעראַמאָל געלערנט, NIX מענטש דאַרף קיינמאָל ניט אויפגעבן די האָפענונג אפילו ביז דער לעצטער מינוט TWH מען געפינט זיך אין געפאַר,
PR די ערשטע טעג TID חודש מאַי 1945, האָבן אָפּטײ לונגען פון דער היטלעריסטישער אַרמײ פּלוצלינג “MAYAN גערינגלט די טורמע PN װעכאָראָװאָ. די רוצחים “ND TINT אָרדנט, YOR IN פאַרשפּאַרטע PR דער טורמע “DTN TORT גיין אויף אַ גרויסן פרייען פּלאַץ. INT PN דאַמאָלט דערפילט, TR אָט-אָט TIN עס קומט דער סוף, די רוצחים גייען אונז אַלעמען דערשיסן. ביים אַרױסטרײבן אַלעמען דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך