% םסרלוקאוו קהילה׳ אויב איך געדענק ריכטיק׳ װאם די אלטע לײט פלעגן דערצײלן׳ האבן מיט דעם ענין זיך מטפל געװען נפתלי מאנדעלצװײג און ברוך פינקעלשטײן׳ אין פראנט פון שולהויף איז געװעןא זון־זײגער׳ לויט װעלכן ײדן האבן געוװםט װען צו מאכן שבת. ארום דעם שולהויף איז געװעןא פלויט מיטא גרויםן טויער. צום אריינגאנג אין דער שול זענען געװען צװײ טירן׳ װאם זענען תמיד געװען אפן. נעבן אײנער פון זײ איז געשטאנען דאם טהרה־ברעט׳ װאם האט אנגעװארפןא פחד. נישט וױיט פון דארט איז געװען דאם קלײנע׳ אבער זײער שײנע בית־מדרש׳ דארט םלעגט חברה־תהילים זאגן תהילים.א מאל איז דארט אויך געװען די תלמוד־תורה. די שול איז אינעװײניק געװען זײער הויך און שיץ געמאלט. די מאלערײען אויפן םוםיט— עקדת יצחק׳ די אבות און םתם מלאכים— האבן ארויםגערופן פארוװנדערונג. אויף די װענט זענען געװען אנגעשריבן די ברכות צו עלית התורה׳ שיר המעלותן׳ דער ״מי שברך״ א״א. איןא זײט זענען געװען די קלײנע פענצטערלעך פון ״עזרת־נשים״.
א גאנצע װאך פלעגט מען כמעט נישט דאװענען אין שול. שבת אין דער פרי האבן דארט געדאװנטא צװיי מנינים. דארט האבן געדאװנט װײניק מענטשן׳ װײל יעדער האט געהאט זײן מנין אדער שטיבל. דאקעגן ימים־נוראים אדער פםח און םוכות־ שמחת־תורד״ צי להבדיל׳ דעם 3טן מאי׳ װען מ׳האט געמאכטא ״מי שברך״ דעם פרעזידענט אדער פילםודםקין׳ איז די גרויםע שול געװען פול מיט מענטשן׳ קעגנאיבער דער שול איז געװען דאם גרויםע בית־מדרש׳ װאם איז געװארן געבויט נאך פאר דער שול. דאם דאזיקע ״אלטע בית־מדרש״׳ װי מען האט עם גערופן׳ האט אין פארשידענע צײטן געדינט אויף פארשידענע צװעקן. דארט האבן די מגידים ועהאלטן זײערע דרשות׳ דארט זענען פארגעקומען די פארשידענע װאל־אםיפות׳ דארט האט זיך אפגעשפילט דער קאמף צװישן ״אגודה״ און ״מזרחי״ און דארט פלעגט אפרים מעזריטשער שבת נאך מיטאג לערנעןא ביםל מיט די פראםטע ײדן׳ יעדער ארעמאן׳ װאם האט נישט געהאט וװ צו שלאפן׳ האט געפונען אן ארט אין בית־מדרש. אין בית־ מדרש פלעגן אויך אפזיצן גאנצע נעכט די ײדישע בחורים׳ װאם האבן געדארפט שטײן צום מיליטער. אין דער צייט פון דער ערשטער וועלט־מלחמה האבן די פליטים פון די ארומיקע שטעטלעך זיך אײנגעארדנט אין בית־מדרש.
פון אײן זײט בית־מדרש איז געװעןא הויכער פלויט׳ װאם האט פארשטעלט דעם בהמה־מארק. אין דער זײט פון שול און אלטן בית־מדרש איז געשטאנען דאם נײע בית־מדרש. דארט האט זיך געפונען ד-־ ישיבה. די טאנגעבער אין נײעם בית־ מדרש איז געװען די ״אגודה״ מיט ר׳ משה אהרון בראש. הינטער דער שול איז געװען די לוקאװער מקװה מיט דער באד. די אלע בנינים האבן געשאפןא מין שלאם ארום דעם שולהויף.