עלקע גערעכט־טיקאצק י זכרונות פון א לעבנגעבליבענער אלץ איז אװעק מיטן רויך און װינט. ע ם איז גארנישט געבליבן פון אונדזער לעבן איו ליקאװ׳ יײ איך בין דעדצויגן געויאח און אויסגעװאקםן. אבער דאס הארץ ריט נישט. דארט האב איך דאך איבערגעלאזט טאטע־מאמע׳ שװעמסטע ה ברידער, פעטערם און מומעס צתאמע ן מי ט יי אלע ײח, װאם מען האט אומגעבראכט בײם מאגיםטראט. אבער צו שרײבן װעװגן דעם אלעם איז נישט אזוי לײכט. ערשטנם, וױיל דאס הארץ קלעמט און די האנט ציטערט בײם דערמאנען ייד די שרעקלעכע איבעדלעבונגען 1 צװײטנם, ביואיד דאד נישט קי ץ שרײבער•ײע ל איך זיך באמיען צו שילדערן פיל־ װײניק װאס איך געדענק, וױיל צו געדענקען אלץ װאס א ייד האט דורכגעמאכט אין דעם היטלער־גיהנום — איז אוממעגלעד. אםדמאל איז מיר אליק שװער צו באגרײפן, װי אזוי א מענטש קען דורכלעבן אזעלכע לײדן ון יסורים׳ יי י איך בין דורכגעגאנגען. דאן זאג איך צ י זיך אליץ, אז איך בין א העלד, אז איך האב דאס אלץ אויסגעהאלטן און איצט קען איך װעגן דעם דערצײלן מײנע קינדער. גאנצע שעהן זיץ איך מיט זיי און דערצײל זיי װעגן יענער גרויזאמער צײט. מיץ לאהל ע און מיט אברהמלע זענען זײער נײגעריק צו װיסן יעדע קלײניקײט, זיי װילן אז איך זאל זיי דערצײלן פון אנהײב אן, זינט דער דײטש איז אריץ אין שטעטל, זיצט ישע, ליבע קינדער׳ רולק׳ אי ו איך װעל אײך דערצײלן. *

אין יאר 1939, װי נאר די דײטשן זענען ארײן אין לוקאװ, האבן זײ צונויפגעזאמלט בײם קאשטשאלא עטליכע טויזנט ײדן און געיאגט זײ צופוס הינטער מעזריטש, װו עס איז אײנגעארדנט געװארן אן ארבעטס־לאגער. נישט אלע האבן געקענט גײן אזױ שנעל, װי די דײטשן האבן פארלאנגט, און דער װאס איז אפגעשטאנען, איז ײר ד זײ דער־ שאםן געװארן אויפן ארט. װעגן דעם האבן מיר זיד תיכף דערוװסט אין שטעטל אין פאר יעח פון אונדז איז באלד געייאח קלאר װער דער דײטש איז, װאם ער האט בדעה צו טאן מיט די ײדן. 411