עלקע גערעכט־טיקאצקי זכרונות פוןא לעבנגעבליבענער אלץ איז אװעק מיטן רויך און װינט. עם איז גארנישט געבליבן פון אונדזער לעכן איו ליקאװ׳ יײ איך בין דעדצויגן געויאח און אויםגעװאקםן. אבער דאם הארץ ריט נישט. דארט האב איד דאך איבערגעלאזט טאטע־מאמע׳ שװעםטעה ברידער, פעטערם און מומעם צתאמען מיט יי אלע ײח, װאם מען האט אומגעבראכט בײם מאגיםטראט. אבער צו שרײבן װעװגן דעם אלעם איז נישט אזוי לײכט. ערשטנם, וױיל דאם הארץ קלעמט און די האנט ציטערט בײם דערמאנען ייד די שרעקלעכע איבעדלעבונגען1 צװײטנם, ביו איד דאד נישט קיץ שרײבער• ײעל איד זיד באמיען צו שילדערן פיל־ װײניק װאס איד געדענק, וױיל צו געדענקען אלץ װאסא ײד האט דורכגעמאכט אין דעם היטלער־גיהנום— איז אוממעגלעד. א םד מאל איז מיר אליק שװער צו באגרײפן, װי אזויא מענטש קען דורכלעבן אזעלכע לײדן און יםורים׳ ייי איד בין דורכגעגאנגען. דאן זאג איד צי זיד אליץ, אז איד ביןא העלד, אז איד האב דאס אלץ אויםגעהאלטן און איצט קען איד װעגן דעם דערצײלן מײנע קינדער. גאנצע שעהען זיץ איד מיט זײ און דערצײל זײ װעגן יענער גרויזאמער צײט. מיץ לאהלע און מיץ אברהמלע זענען זײער נײגעריק צו װיסן יעדע קלײניקײט, זיי װילן אז איד זאל זײ דערצײלן פון אנהײב אן, זינט דער דײטש איז אריץ אין שטעטל, זיצט ישע, ליבע קינדער׳ רולק׳ איו איד ײעל אײד דערצײלן. *

אין יאר 1939, װי נאר די דײטשן זענען אריץ אין לוקאװ׳ האבן זײ צונויפגעזאמלט בײם קאשטשאל עטלעכע טויזנט ײדן אץ געיאגט זײ צופום הינטער מעזריטש, וװ עם איז אײנגעארדנט געװארן אן ארבעטס־לאגער. נישט אלע האבן געקענט גײן אזױ שנעל, װי די דײטשן האבן פארלאנגט, און דער װאם איז אפגעשטאנען, איז ײרד זײ דער־ שאםן געװארן אויפן ארט. װעגן דעם האבן מיר זיד תיכף דערוװםט אין שטעטל אין פאר יעח פון אונדז איז באלד געייאח קלאר װער דער דײטש איז, װאם ער האט בדעה צו טאן מיט די ײדן. 411