סםר לוקאוו 423 מיט זייער ארבעטם־געצײג פון םטאליאדעס, שלאסערם אװ אנדערע׳ מארשיח מיט הײמערע פנימער. עס האט געהײסן, אז מען פירט די אויף ארבעט אין אן ארט׳ וװ די װעלן באקומען עםן צו דער זעט. איך האב דאן אויך אין דעם געגלײבט. דער אמת איז געװען, אז דאס איז געװען זײער לעצטער װעג צו יענעם ארט הינטער לובלין. מיט עטלעכע טעג שפעפטער איז מיר אויםגעקומען צו זיץ אין מעזריטש גראד אין יענעם טאג, װען דאדט איז פארגעקומען אן ״אקציע״. איך האב געזען װי עס זענען געגאנגען טויזנטער ײדן— מענער, פרויען און קינדער. זײ זענען געװארן געטריבן פון דײטשן און אוקראלנער, װאם האבן אין איץ האנט געהאלטןא רעװאלװער, און אין דער צוױיטער—א פלאש בראנפן. זײ האבן געזשלאקעט דעם בראנפן און געשאםן אין דער מאםע ײדן. הונדערטער ײדן זענען אומגעקומען אין אט דעם שרעקלעכן מארש. קײן לוקאװ האט מען געבראכטא סך ײדן פון פארשידענע שטעט, װי סװואלק, נאשעלםק, םעראצק, קאצק. די לוקאװער ײדן האבן ארײנגענומען צו זיך אין די דירות צו אײן משפחה. די איבעריקע האבן זיך באזעצט אין דער גרויםער שול און אין די בתי־ מדרשים. די ארטיקע ײדן האבן געהאלפן לינדעח זײער צעד און װײטיק. אט די אלע יידן פון פרעמדע שטעט זענען געװען די ערשטע קרבנות בעת דער ערשטער ״אקציע״.
די לוקאװער ײדן האבן זיך באמיט צוצוגרײטן צום אומגליק. מען האט זיך אײנגע־ ארדנט באהעלטענישן אין בונקערס און אויף בוידעמס.א םך זענען געלאםן אין די װעלדער. װען איך בין ארויס פון מײן באהעלטעניש, האב איך געפונען מײן שװעםטערס קינד דעדהרגעט אין זײן בעטל. אויף מיין פאטערס בעט איז געװען אויםגעשפרײט זײן טלית את דער םידור איז געװען אפן בײם קאפיטל ״תפילה למשה״... אין משך פון דעם טאג זענען די דײטשן באגאנגעןא רײ אויםטערלישע רציחות איבער ייח. מיך האבן די דייטשן גופא באהאלטן איןא פערד־שטאל אויפן מאגיםטראט־ הויף. אזוי האבן זײ געטאן מיטא צאל ארבעטער, אין װעלכע זײ האבן זיך גענײטיקט. זײ האבן מורא געהאט, אז מען זאל די ארבעטער נישט דערשיסן... פון די500 ײדן, װאם מ׳האט געבראכט פארן מאגיםטראט, האבן די מעדדער אויםגעטײלט די צװײ הונדערט קינדער און זײ אויסגעשאםן פוןא מאשין־געװער. די געשרײען פמ די מאמעם זענען געװען אין לשער. איך װעל קיץ מאל נישט פארגעםן דאס בילד װי אזויא קינד פון5 יאר לויפט צום פענצטער פון הויז, וװ זײן מוטער איז פארשפארט און בעט זיך: ״מאמע, נעם מיך ארײן צו זיך״. די מאמע ענטםערט דעש קינד מיטא געוױין: ״קינד מײנם, ראטעװע זיך, לויף אװעק פון דאנען״...
געװען אין לוקאװא דײטשע פידמע ״דיטץ״, וװ מ׳האט געשאכטן געגדז אװ יידן האבן דארט געארבעט בײם רײניקן די גענדז און פליקן די פעדערן, די גענדז םלעגן װערן אפגעשיקט קימ דײטשלאנד. אבער װערן אנגענומען צו דער ארבעט אין אט דער פירמע איז געװען זײער שװער. מען האט געצאלט גרויסע םומעם געלט פאח װערן אנגענומען צו דער אדבעט, מחמת די באשעפטיקונג אין דער פירמע איז געװעןא שוץ פארן לעבן. אזוי האבן די ײדן געגלײבט.