ז. האנקי סאקאלקע צום סוף 17־טן יארהונדערט* א פריווילעגיע פון קעניג אויגוסט דעם 2־טן סאקאלקע, א קליין שטעטל ביים טייך פון זעלבן נאמען, האט אין די צייטן פון אמאליקן פוילן געהערט צו דער טראקער וואיעוואדשאפט און גראדנער פאוויאט. דאס שטעטל איז געווען אמאל א קעניגלעך דארף, וואס זיינע איינוווינער זענען מחויב געווען צו האדעווען סאקאלן(געיעג־פאלקן) פארן קעניגלעכן הויפ און דער־ פון זאל אויך שטאמען דער נאמען סאקאלקע, אזוי ווי דער נאמען פון שכנות׳דיקן דארף סאבאטשינצע זאל זיד נעמען דערפון וואס זיינע תושבים פלעגן האדעווען הינט פארן הויף. ביז דער צווייטער העלפט פון 18־טן יארהונדערט לאזט זיך סאקאלקע ווייניק וועגן זיך הערן און שפילט א קנאפע ראליע אין דער געשיכטע פון די שטעט אין ליטע. ערשט אין די לעצטע יארצענדליגער פון זעלבן יארהונדערט, ווען דער באקאנטער אדמיניסטראטאר פון דער אינדוסטרי אין ליטע, גראף אנטאני טיזענהאוז באזעצט דארט בעלי־מלאכות, פארבויט דאס שטעטל און הייבט עס אזוי ארום אויף־אויף א העכערע מדרגה, הייבט סאקאלקע שוין אן אפטער דערמאגט צו ווערן אין היסטארישע דאקומענטן*. אין דער מאנוסקריפטן־אפטיילונג פון דער ווילנער אוניווערסיטעט־ביבליאטעק געפינט זיך צווישן אנדערע אן אינטערעסאנטער דאקומענט, וואס איז נוגע יידן**.

דאס איז דער אריגינאל פון א פריווילעגיֶע וואט דער פוילישער קעניג אויגוסט דער 2־טער (1697—1733) האט אין יאר 1698 ארויסגעגעבן די סאקאלקער יידן. ער באשטייט פון עטליכע צונויפגעלייגטע שטיקלעך, וואס זענען צוגעקלעפט איינס צום אנדערן און איב־ * ״ייווא־בלעטער״ 1931, באנד. 2. איינעם באפעסטיקט צו א קארטאן. די צונויפגעקלעפטע ערטער לאזן זיך ליידער נישט לייענען. אחוץ דעם זענען אויך אין עטליכע ערטער אין דעם דאזיקן דאקומענט ארויסגעריסן שטיקער און די בלויזן זענען פארקלעפט מיט פאפיר.

ע ם איז אונד ז ניש ט באוווס ט ד י צייט, ווע ן ייד ן האב ן זיך אנגעהויב ן צ ו באזעצ ן אי ן סאקאלקע, על־כל־פני ם וווינע ן זי י דאר ט אי ן דע ר ציי ט פו ן אונדזע ר פריווילעגי ע שוי ן פו ן קדמונים. אוי ך זיינע ן אונד ז ניש ט באוווס ט ד י דירעקט ע טיבות, ווא ט האב ן באווויג ן ד י סאקאלקע ר ייד ן זי ך משתד ל זיי ן אוי ף צ ו באקומע ן א באזונדער ע פריווילעגי ע אוי ף זכיות, ווא ט זיינע ן טי י וו י געווע ן גאראנטיר ט ד י ליטוויש ע ייד ן דור ך א גאנצע ר רי י אלגעמיינ ע פריווילעגיעט. ט׳אי ז אבע ר לייכ ט ארויט־ צודרינגען, א ז ד י באמיאונגע ן פו ן ד י טאקאלקע ר ייד ן שטייע ן אי ן צוזאמענהאנ ג מי ט דע ם קאמ ף פו ן ד י שטאט־ליי ט (מיעשטשאנעט) קעג ן זייער ע יידיש ע קאנקורענטן, ווא ט פארשארפ ט זי ך באזונדער ט אי ן דע ר צווייטע ר העלפ ט פו ן 17־ט ן יא ר הונדערטי. גרא ד אי ן דע ר ציי ט חזר׳ ן זי ד איבע ר אי ן א גאנצע ר רי י שטע ט או ן שטעטלע ך אי ן ליט ע אנפאל ן אוי ף דע ר יידישע ר באפעלקערונג, יוא ט ד י פויליש ע כראניטט ן רופ ן "טו־ מולטן". פו ן א ט ד י "טומולטן" ווער ט ניש ט איי ן יידי־ שע ר ישו ב רואינירט. (באזונדער ט שטאר ק לייד ט אי ן דע ר ציי ט פו ן ד י ארטיק ע מיעשטשאנע ט דע ר ווילנע ר ישוב. זע: "אקט י איזראוואטמי ע ווילענטקאי ו קאממי־ סיעט ו דלי א ראזבאר א דרעווני ך אקטאוו״. ווילנ א 1901, טא ם אקט י א יעוורעיעוו").