און אויפן וועג זענען זיי שוין געווען אין זיינע נעגל, און ביז צו זייער לעצטן אטעם, האבן זיי זיך * געראנגלט, געהאפט, געגלויבט, זיך * פארטיידיקט. אוממעגלעך צו לייענען אן א טיפ־אינערלעכער אויפטרייסלונג די אויטענטישע קאפיטלען פון דוד לי ו וער (פונעם בוך "עיר המתים" ת״א, תש״ו), וואס דער ציטער פון דער פארניכטונג און אירע שוידערלעכקייטן לעבט אין זיי, אין זייער גאנצער שארפקייט, און ווייניק זענען פאראן ענלעכע קאפיטלען אין דער חורבן־ליטעראטור! און דאס וואס ס׳דערציילט אריה ל י ו וער וועגן דער העלדישער דאפלטער מערכה פון דער חלוצישער יוגנט מיטן מערדערכלעכן שונא און זיינע יידישע משרתים! און די זעלטענע געשטאלטן־גאלעריע פון מרדכי ה א מ פ ע ל און זיינע איבערזעצונגען! און דעם בייטראג פון מ. ש. ג ש ו ר י, וואס בארייכערט די יידישע היסטאריאגראפיע בכלל; און די לייכטנדיקע קאפיטלען פון די פאראיינזאמטע נקמזדנעמער און געווער־שמוגלער און ק ע מ פ ע נ ד י ק ע ב ו נ ק ע ר ם, און פון די אויפשטענדלערינס אין סאמע אושוויץ, דעם קבר פון זאגלעמביער יידנטום. טראגישע, איינמאליקע, שרעקלעך־דערהויבענע נסיונות אויף אין דער מארטיראלאגיע פונעם דריטן חורבן.

וואלטן זיי נישט געווען איינזאם און פאראיינזאמט, וואלט מען זיי געהאלפן, לכל הפחות, צו באקומען געווער!— אט די ביטערע טענה חזרט זיך איבער איןא ריי רשימות פת די געראטעוועטע, וואם האבן נישט פארגעסן. בענדין־של־מטה איז מער נישט פאראן. אויסגעטריקנט זענען די קוואלן פון לעבן אץ חיות, חרוב די אוצרות פץ שעפערישער ענערגיע, פארשניטן די מענטשן־פראכט, אבער אויף אייביק וועט לעבן איר זכר אינעם לעבנם־ספר פון פוילישן יידנטום, די מאמע פון די גלותן, פונעם קאמף פון אונזער פאלק און זיין קולטור, פון זיין שאפונג און בייטראג צום אויפבוי פון אונזער היימלאנד. דאם בוך, וואס דערשיינט זעכצן יאר נאכן חורבן,א פראדוקט פון אויפריכטיקן אנשטרענג פון די געראטעוועטע און איבערגעבליבענע בענדינער, דער לעצטער דור פון די אין־איר־געבוירענע, וועט לייכטן ווי אן אייביק אנדענק־ליכט לזכר דער פארטיליקטער קהלה. און זיין עיקר־שליחות איז אפשר פארן דור פץ די זין. דער רעדאקטאר דבר מאת המוציאים לאור ןך^א בנקל עלתה בידינו הוצאת הספר "פנקס בנדיף, שהננו 0 מגישים ברגשי סיפוק ובחרדת קודש לשרידי בנדין בישראל ובעולם כולו.

עוד לפני שנים, כאשר הגיעונו הידיעות המחרידות על האימה ברחובות בנדין ועל חורבן העיר, הגינו את הרעיון על הוצאת ספר על קהילתנו הנכרתת, שישקף את תולדותיה, מאות שנות קיומה על אדמת פולין, יפרוש את מלוא יריעת חייה התוססים ברוח ובמעשה. אולם נתקלנו במכשולים לאין ספור, והעיקר — לא נמצאו האנשים, שיהיו נכונים להטיל על עצמם עבודה קדושה ואחראית זו. קהילות חרבות רבות, גדולות־וקטנות, הונצחו בספרי־עדות ותודות למאמצי בניהן הניצולים, אבל זגלמביה פיגרה בשטח זה. אמנם, גם אנו הנצחנו את הקדושים והטהורים, בהציבנו בבית־ הקברות בתל־אביב מצבה מפוארת לזכרם היקר, אך שאפנו ליצירה גדולה בכתב, ושתחיה לעד בתולדותיו של עם הספר. חרדנו ודאגנו שתשאר למען הדורות הבאים תעודת־אמת על קהילתנו הנכחדת. ורב חלקם של ידידינו המסורים דוד ליאור ומרדכי המפל, שהביעו נכונותם ליטול על עצמם את העול הכבד והאחראי של הוצאת הספר שלא על מנת לקבל פרס. שניהם השקיעו בו שנות יזמה ועמל, לא חסכו מרץ וטרחה, שקדנות והתמדה בחיפוש וליקוט החומר, התחקו על כל מקור מוסמך בארכיונים ובספריות, כדי למצוא מיסמכים, מחקרים, רשימות, תצלומים על עברה של עיר־הולדתנו, ואספו עדויות מפי השרידים, שחזו מבשרם את זוועות האכזריות הנאצית. הרי כל פרט ותו מוסיף להרחבת התמונה השללגונית של בנדין המפוארת, שהיתה ואיננה עוד.

אנו, המהדירים, מלאים הערכה למאמצם שנעשה מתוך יראת־ הכבוד וחרדה לשלמותו המכסימלית של פנקס בנדין. תודתנו הנאמנה להם. -ו- בעיה רצינית עוררה לשון הספר: בני־עירנו בישראל — והם הרוב — דרשו, שיופיע בעברית, אולם בני־עירנו בחוץ לארץ תבעו חיבורו ביידיש, כדי שכל הכתוב בו יהא מובן להם. החלטנו, איפוא, להוציא את הספר בשני חלקים ובשתי לשונות. כל חלק לחוד הוא יצירה כשלעצמה, משלים את משנהו, והתוכן העיקרי נכלל בשניהם. מחמת קשיים כספיים נבצר מאתנו להוציא שני ספרים מיוחדים. תודתנו נתונה לכל אלה שסייעו לנו בביצוע מפעלנו: לסופו* ולעורך א. ש. שטיין על דאגתו לרמת הספר ועיצוב דמותו; למחבר ולחוקר הנגינה היהודית מ. ש. גשורי (ברוקנר) מירושלים, שתרם מפרי עטו מחקר על החסידות, בתי־תפלה, חזנים ואישים! לידידנו הנאמן יוסף רוזנזפט (שווייץ), שנחלץ תמיד לעזרתנו בסיוע חמרי ניכר, למר שלמה ליור (מגדיאל) ולאלה מיוצאי בנדין בישראל, אירופה, אמריקה, אוסטרליה ובכל אתר ואתר, שעמדו לימיננו בהוצאת "פנקס בנדיך, שבדפיו פועם הולם־ חייה הדינאמיים של קהילתנו, שהספר משמש לה אספקלריה נאמנה ומצבת־עולם. ארגון יוצאי בנדין-זגלמכיה תל־אביב, תשי״ט—1959, בשנה ה־16 לשואה ובשנה זו 11 לקיום מדינת ישראל. 7