טראפע, נאד ן * דאנק ד י קאמיטעט־מיטגלידע ר אי ז ע ס אפגעלאפ ן רוהיק. איינער פו ן זיי הא ט באלד אויסגערופן: לאז ט אייך נישט ' פראוואצירן! ס׳אי ז נישט קיין פאליציי! ד י טיר־היטע ר האב ן מי ט זייערע "שפייערס" זיך אנקעגענגעשטעל ט או ן ניש ט דערלאזט, א ז דער עולם זא ל זיך צעלויפ ן אי ן פאניק. ערש ט ווע ן ע ם אי ז גע * קומען א באפע ל פו ן קאמיטעט, א ז מען קע ן או י ף א רוהיק ן אויפ ן ארויס * לאזן, איז ד י טיר פו ן בית־מדרש געעפנט געווארן. ד י גאנצ ע שיעור * נישט קאטאסטראפע הא ט זי ך געענדיק ט בלוי ז דערמיט, ווא ם אי ך האב מער נישט געקענ ט קומע ן צו ם שלוס־ווארט. ווי ס׳הא ט זי ך שפעטער ארויסגעוויז ן איז דא ם, טאקע געווע ן א שפיצל פו ן ד י ס.ס " ווייל דא ם טאק ע האב ן זיי געוואלט, כד י ס׳זא ל ביי א טייל פונ ם עולם בלייבן כאטש א שטיקל איינדרו ק פו ן זייער טשענסטאכאווע ר אפאנעגט... וועלנדיק גיי ן פו ן ביודהמדר ש צום צוג, איז צו מיר צוגעקומצ ן א 12־יעריקער "דעלעגאט" פו ן דער סאסנאוויצער ארגאניזאציע פו ן די "קליינע פועלי־ציון" או ן געמאלדן, א ז זיי פארלאנגען דורכאוים, אז אי ך זא ל שוין אריבערקומע ן צו זיי.
איך האב געזעגנ ט מיט די בענדינער קאמיטעטשיקעס און בין גלייך אפגעפארן קיין סאסנאוויץ. מיין פאר־שעה׳דיקער באזוך אין סאסנאוויץ אין יענעם יאר און מיין צוריקרייזע קיין קראקע, איז ווערט א באזונדער קאפיטל וואס איך וועל נאכדעם, אמאל, ביי אפאסיקער געלעגענהייט, אנשרייבן. איצט וויל איך בלויז פערענדיקן דערמיט אז מיין אויבענגעשילדערטע, אומלעגאלע נסיעה את מיין רעפעראט אינם בענדינער בית־המדרש, זענען פאר מיר צו יענער צייט געווען אזא וויכטיק געשעעניש, וואס האט אויף מיר בשעתו איבערגעלאזט א שטארקן און דויערנדיקן איינדרוק. •אסל חי־ף / געחען א שטאט בענדין.. . ן*יי ד הער נאכ דעם גערויס פונעם דיינע געמארקן, בענדין, איך 1% פיל דיך נאך לעבעדיק. אנגעפילט מיט קינדער־פרייד און געזאנג. כ׳זע נאך פיל דיין גרויקייט, דיין שמחה, דיין צער, דיין שבת־ דיקן דרימל און דיין וואכעדיקע וואכקייט. געדענק איך נאך דעם גלאנץ, וואס האט געלויכטן אין די אויגן פץ דיין טייערער יוגנט, פרעכטיקע געשטאלטן פד ן פאלקסטיכ ר לעכער אינטעליגענץ. אן אייגענארטיקע יידישע שטאט מיט אייגענארטיקע ייִדן, ייִדן געהאמערטע אויף שטאל פונדאמענטן, געבוירענע אין קדושה צו דערהאלטן יידישקייט ביז משיח׳ס צייטן. זיך געטובל ט אין יידיש * קייט.
אירע צדקה־אנשטאלטן, אירע אינסטיטוציעס, איר פרעכטיקע שול, אירע שולן, זענען געווען א מוסטער פאר דער גאנצער זאגלענדער ביער סביבה. ווונדערבארע פארווארצלטע טיפן פון יידן אין אן אלטער יידישער שטאט, אנגעפילט מיט טראדיציע און רומפולער געשיכטע. בענדין וואס ביסט אין חורבות פארוואנדלט, זי מי ר מוחל! איד חלום נישט מער וועגן דיין אויפבוי... איך בעט און טו תפלה, אז מ׳זאל האבן כח איינפלעכטן דיך דיינע פארשניטענע שטרעבונגען, דיינע בעגקשאפטן, דיין אהבת ישראל! — און אז עס זאלן איינגעוועבט און אויסגעהיטן ווערן דיין צארטע יידישקייט אין ווידערגעבויטן ירושלים. שטיי אויף, טייערע בענדין, פון גלגול מחילות, שטיי אויף און זאמלא דיך דא, תהית המתיס׳דיק אין משיחישן וואר!.. . שטעל אויף דיינע געצעלטן, זינג דיינע לידער, פלעכט ווידער די קייט פון גאלדענעם יחוס... . שוין אין די פריסטע קינדער־יארן אין דער נאמען בענדי ן אדיין אץ בעהערשט מיין הארצן אין מוח. מיינע יארן האבן באגלייט בילדער פון בענדין. ראשית, האט מיין ברודער זזאצקע, דער בכור פון אונזער שטוב, אץ א דרייסטער בחור פארלאזט דאס דארף פיאטקאוויצע, וואס ליגט אין קעלצער קרייז, ווו מיר האבן געוווינט א סאך יארן, און אוועק קיין בענדין. ווי קליין איד בין דעמאלט געווען, האט זיך
מיר דארך איינגעקריצט אץ זכרץ מיין טאטנס זארג, אז ער, זייענדיק אן אנגעשטעלטער אין נחום צו־קמרמאנ'ס גרויסע מאגאזינען, קאן זיד נאך, חס וחלילה, פארפלאנטערן מיט די שטרייקערם. דאם איז דאך געווען ממש אין די שטורמישע יארן פון 1905. מיין טאטענס פארגעפיל איז מקוים געווארן, און ער האט "זוכה" געווארן צו האבן א זץ אין דער חבר ה"אחדות".. ווען מיין ברודער חאצקע איז געקומען אהיים אויף א יום־טוב, האט ער ארום זיך געזאמלט די פויערים פון דארף. איך פלעג אונ* טערהערן זייערע שמועסן, וואס האבן זיך געצויגן ביז אין דער טיפער נאכט פאר אונזערע פענסטער. זיינע רויטלעכע וואנצעם, געדיכטע ברעמען, א קורצע מארי־ נארקע אץ שווארץ היטעלע האבן אנגעזאגט, 'אז דא שטייט א בענדינער ארבעטער א באוווסטזיניקער בחור, וואס "פאניעס" רעזשים איז אים נישט צום הארצן. עס דערמאנט זי מיר אויך די "מומע" צארקע. א ט טאנצט זי אריין ממש אין אונזערע "כאטע", ווינטער צייט פארפאקט אין שא* ליקן, אנגעהאנגען אויף די אקסלען א פעלערינע, א קויש צוקער* קעם אויף דער האנט. די "מומע" צארקע איז אונזערע א מומע נישט געווען, אזוי האבן מיר זי גערופן אום ליבשאפט.
איינמאל אין יאר, חנוכה־צייט, פלעגט זי קומען, פארקויפן איר מאנס פראדוקציע, וואס איז געווען א צוקערמאכער אין בענדין. זי האט פארגעשטעלט דעם דאמאלסדיקן טיפ פון א יידישע ארבעט * פרוי, וואס ווערט אויסגעריסן פאר יעדע קאפיקע. מיין מאמע האט איר אפגעגעבן גרויס כבוד, מכבד געווען מיט הייסע קאווע און "פארבייסעכץ". א פאר טעג איז זי ביי אונז גע * בליבן. דערציילנדיק ווונדערלעכע מעשיות פון דער גרויסער שטאט בענדין. די "מומע" וואס האט ליב געהאט ארץ־ישראל און געהאלטן זיך פאר א ציוניסטקע, האט מיטגעבראכט פאר מיין מאמען בראשורקעס וועגן הערצלן און האט רוישיק גערעדט וועגן ארץ־ישראל. פון מיין מאמעס אויג האט א טרער געקאפעט. און ווען די "מומע" צארקע האט אונז פארלאזט, האט די מאמע 146