קאמפאזלציעס צעמאלט שווארץ אויף ווייס, אדער אין פאסטעל־איזאייל' פארבן, דוכט זיך אונז באמת אויס, אז ס׳לעבן אויף פארדי אויגן די טאטעס אין זיידעס מיט זייער הדרת־פנים׳דיקן אויסזען, אונדזערע צערטלעכע מא־ מעס און באבעס אין זייער פראכט, אין די פערוקן און קופקעס מיט קאלירטע פראנדזן און קרינאלין־קליידער. אויף אלעמענס וזנוודיקע פנימער רוט די שכינה, די נשמדדיתרה.. . זיינע שאפונגען האבן אין זיך ■ עפעס טרויעריקעס און אומעטיקעס, צער און פארבארגענעם יאוש. ווייל גרוילעך איז געווען דאס לעבן אין גלות, דער מאַלער האט אין זיך איינגעזאפט דעם דאזיקן טרויער. יא, ארעם און בלייך איז געווען דאס אויסנווייניקסטע יידישע לעבן אין דער אלטער היים, אבער רייך און גייסטיק — דאס אינעווייניקסטע — און אזוי מאלט עס גאלדבערג.

זיינע רעפראדוקציע ם זענע ן אי ן ישראל דערשינע ן אי ן אלבאמען, אי ן פראכט־אויסגאבן: "בתי ם בישראל" (הוצאת הקבו ץ המאוחד), דמויו ת (הוצאת ספרים צ׳צ׳יק, תל־אביב) או ן "שש ה עש ר ציור י פסטל" (הוצאת "אז", ירושלים). אינעם זעקסט ן באנד פו ן דע ר העברעאישע ר קאלאסאלע ר "אנציקלופדי ה העברית" (חבר ה להוצאת אנציקלופדיו ת בע״מ, ירושלים) אי ן דע ר אפטיילונ ג ״קונסט אי ן א״י״ (זיי ט 1082/3) ווער ט געגעב ן א ן איבערבלי ק איבע ר גאלדבערגם בילדע ר או ן סקיצן, וועג ן וועלכ ע מ׳שרייב ט דארט, א ז זי י זענע ן אין "בצלאל״־מוזעאו ם אי ן ירושלים, תל־אביב, "משכ ך עין־הרו ד או ן אי ן חוץ־לארצדיקע מוזעאומס. נישט אומזיס ט הא ט ע ר זי ך דערווארב ן א ן אנגעזעענע ם אר ט אי ן דער קינסטלערישע ר משפח ה פו ן מדינ ת ישראל. מרדכי האמפע ל * משה אפעלבוי ם ^יטה אפעלבוי ם אי ז ניש ט געבויר ן אי ן בענדין, אבע ר זייג ע לעצט ע יאר ן |^|האט ע ר פארבראכ ט אי ן דע ר שטא ט או ן אי ז געוואר ן צוגעבוגד ן צ ו איר. ד א הא ט ע ר געשאפ ן איינ ע פו ן זיינ ע שענסט ע ארבעטן, דע ם באראליע ף פון דע ד מזרחמואנ ט אי ן דע ר בענדינע ר שול. לוי ט וו י אפעלבוי ם הא ט זי ך אויסגעדריקט, זענע ן דא ס געווע ן ד י געציילט ע יאר ן פו ן זיי ן לעב ן — ווע ן ער הא ט גיש ט געליט ן הונגער. געבוירן אי ן 1887, זיינ ע קיגדע ר יאר ן געלעב ט אינ ם שטעט ל אמשינאוו ,

אין א סביבה אין וועלכער מ׳האט ניט פארשטאנען דעם זין פון ווארט קיגסטלער, דערצויגן אין אן ארעמער היים, געלעבט מיט א טרוקן שטיקל ברויט, א ביסל גרינווארג — קארטאפעל, ציבעלעס, מערן זענען געווען א לוקסוס. נאך אלס צוועלף-יעריקער בחור פלעגט ער צייכענען ביים ליכט פון א קליין לעמפל, צייכענען מיט ברען, — און דאס נאד דאמאלסט טווען דער טאטע האט נישגעזען ווי ער איז מבטל דאס לערנען. ביי פופצן יאר אנטלויפט ער פון דער היים קיין קאליש, וווי ער ארבעט ביי א שילדך מאלעד. ביי אכצן יאר האט ער אזוי ווייט אוואנסירט אינם צייכענען, אז די ארטיקע טעקסטיל-פאבריק האט אים באשעפטיגט ביי זיך אלס צייכענער פון מוסטעוץ פאר טעקסטיל־אויסארבייטונגען. ער לאזט זיך אין דער וועלט אדיין, מיט דער האפענונג צו שטודירן מאלעריי. קומט קיין ודן, ווי עס געלינגט אים נישט זיך אייגצוארדענען. ער הונגערט, לאזט זיך צו פוס קיין דייטשלאנד, וואנדערט פון דארף צו דארף, און לעבט דערפון, וואס ער פארקויפט צייכענונגען פאר 50 פענינג ביז איין מארק. אזוי דערשלאגט ער זיך קיין אמסטערדאם, ווו ער גלויבט צו קענען שטודירן, אבער אוי דארט הונגערט דער יונגער קינסטלער, נישט א וועל ס׳זאל זיר ברט אים אינטערע&ירן. זיינע צוויי פארלאנגען אין יענער * צייט זענען געווען: עסן צו דער זעט, און שטודירן מאלעריי.

צו צוואנציג יאר קומט ער קיין ליווערפול. אין דער שטאט פארדינט ער זיין ברויט אלס טרעגער. ער פארברענגט אפט אין די שענקען ווו ס׳קומען מאטראזן. ער צייכנט דארט זיינע טיפן פון מאטראזן־לעבן, און פון די פערדינטע גראשענס שלאגט ער זיך אדורך מיט גרויס מי. עס געלינגט אים צו ווערן אנגענומען אין דער ארטיקער קונסטעווערגדשול, ווי ער שטודירט צוויי יאר, אין די שווערסטע מאטעריעלע באדינגונגען. ער שלעפט משאות, האקט האלץ, און אויפן פנים פון יינגען מאלע באווייזן זיך אלץ טיפערע קנייטשן פון גוי ט אין ליידן. אין 1914 שטודירט אפעלבוים אין דער לאנדאנער קוגסט״אקאדעמיע, און צום סוף 1918 שטעלט ער אויס צום ערשטן מאל אין לאנדאן זיינע ארבעטן: מאטיוון פון ווייטשעפל, דעם יידישן קווארטאל, ווי אויך א גרויסע טייל ארבעטן פונעם לעבן פון ענגלישן ארבעטער. נישט קוקענדיק דערויף, וואס ער האט געהאט די מעגלעכקייט זיך איינצוארדענען אין לאנדאן, א דאנק דער אויסשטעלונג וועלכע האט געהאט א גרויסן ערפאלג, באשליסט ער זיך אומקערן קיין פוילן — עס האט אים געצויגן צום גרויסן יידישן קבוץ, ווו ער האט געהאפט צו געפינען א ברייטן ארבעטס־פעלד. קומט קיין ווארשע, דו ער פארנעמט זיך מיט א פיאנערישער ארבעט, — מאלן דעקא־ ראציעס פארן יידישן טעאטער, ווו ס׳האט דאן געהערשט א גרויסע פאר־

די קאפעליע— אייל בילד פון משה אפעלבוים. הלהקה— תמונת שמן, צייר. משה אפלבוים. -180