״ד״ל-ע״י / בענדינעראץ דער װדערשטאנדס־באזועגזנג אץ טויט־לאגער אזישזזיץ װישוויץ (פריער אשוויענצ׳ים) איז געווען דער גרעסטער \1 "קאצעט׳י■ ׳ דעװ־גרעסטער מארד־לאגער, װו די דייטשן האבן אויפ געבראכט אוו פארברענט מיליאנען מענטשן׳ ײח פון אלע איירא* סעאישע לענדער, װי אוי רוסן, פאליאקן, טשעכואץ אנדערע. צוליב דער נאענטקייט פון אוישוויץ, זענען די זאגלעמביער יידן געווען די ערשטע קרבנות פון דער היטלערישער חיה, את די גאנצע באפעלקערונג, די הונדערט טויזנט זאגלעמביער ײח זענען דארט פארברענט געהארן אין גאז־אויוונם. נישט קוקענדיק אויף דער שטארקער חאן* א ח שטרענגער רעזשים, דערשעפט דורך הונגער א ח שקלאפן־ארבעט, געלינגט דאך צו שאפן דארט אן אונטער* גרוגט־באוועגונג.

פח אנפאנג אי ז ד י ארבעט באשטאנען אי ן העלפן אנטלויפן יעה איינעם וואט הא ט נאד געוואלט א ח געהא ט דע ם מוט — א ץ א ס ך פרדרר ן אנטלויפן! אמת׳ דע ר גרעסטע ר טייל ווערט געכאפט אח צוריקגעבראכט א ץ לאגער, אבע ר דא ך געלינגט א קליינע ם טיי ל זיך צו ראטעווען. שפעטע ר הא ט ד י אונטערגרונט־באוועגונג אנגע־ הויבן זי ך פארשאפן געווער, א ח געמאכ ט פלענע ר צ ו א גרויס ן ווידערשטאנד. נישט אל ע ווידערשטאנד־אקציעס זענע ן אונ ז בא־ וווסט. צום גרעסטן טייל אי ז ד י דייטשן געלונגע ן באצייטנס זי י צ ו דערשטיקן אח זייער ע אנטיילנעמער צ ו דערמארדן. מי ר גיבן דא איבער איינצעלנע מאמענטן, וואט בענדינער, וועלכע זענען! גע־ בליבן לעב ן אי ן אוישוויץ, האבן איבערגעלעבט. -ו- אין בלאק 7 אי ן בירקנא ו זענע ן געווע ן פארשפאר ט ד י יידיש ע מענער וועלכע מ׳הא ט סעלעקציאנירט צו ם גאז. דע ם 30־ט ן דעצעמבער 1943, ווען מ׳הא ט געעפנ ט ד י טי ר זי י אוועקצופירן, האבן זי ך א 15 ייד ן א ןואר ף גטטא ן אוי ף ד י ס. ס. מטנטר. מי ט הויל ע הענט ן האבן ׳זי י גטדראפט ט או ן געביס ן ד י דייטשן. איינט ם אי ז גטלונגט ן אפילו ארויסצווייס ן בי י א ם. ם. מאן דט ם רטוואלווטר. ד י דייטש ן האבן אלארמיר ט נא ך הילף, באזיג ט ד י יידו׳ א ח אל ע אויטגעטויטעט. *

טוף אקטאבער הא ט מען געבראכט פון ווארשע קיין אוישוויץ א גרופע יידן, וועלכע האבן פאר געלט זיך געלאזט פארפירן דורך פאלשע אויסלענדישע פאפירן אלס אמעריקאנער בירגער. לכתחילה האבן די דייטשן זיי באזעצט אין "האטעל פאלטקי", אזוי אז די יידן האבן געגלויבט, אז די דייטשן וועלן זיי אויסטוישן פאר דייטשע בירגער. שפעטער האבן די דייטשן אלע אינטערנירט אין א ח דע ר בא * רימטער תפיסה פ ח ווארשע, א ץ "סאחיאק", און ס ח דארט זענען זיי פארשלעפט געווארן א ח פארשידענע פארניכטונגס־לאגערן, א ח דער גרעסטע טייל קיין אוישוויץ. א גרופע ס ח אזעלבע 1750 "אמע ־ ריקאנער״ בירגער זענען א ח אקטאבער 1943 געבראכט געווארן 1 קיין אוישוויץ. דא האט מען זיי א ן לאנגע הקדמות געהיימען זיך אויסטח א ח גענומען פי ה א ח קרעמאטארחם. איי ן פר ד הא ם זיך נישט געוואלט אויטטוישן אין אנוועזענהייט פון ם . ס . מאן, און זיך אקעגנגעשטעלט. ווען דער ראפארט־פירער שילינגער האט מיט כח גענומען אראפרייסן ס ח אי ר ד י■זאכן, האט די פדו י גטשטטל ם א ווידערשטאנד א. ן א ם דטרלאנגט א פאטש אין פנים. און זומ ן ע ר האם אנגעהויבן זיך מיט איר צו ראנגלען, האט זי ארויסגעריסן זיין רעוואלווער פון זיין האנט און אים דערשאסן. אויף איר קוקפנרי ק האבן זי ן אויך אנדערט פוויע ן געווארפן און גפשטפל ם א ווידפר ־

שטאנד און פארווונדן טייניק ס. ס. לייט. נא ך א יקורצ ן קאמ ף זפיטן אל ט גינפאל ן פו ן ז י ד־יטש ט מאשין־ביקסן. * אין יאר 1943 האב ן זי ך אנגעהויבן אויטביל ח געהיימע ארגא * ניזאציעם אין לאגער, וועלב ע האב ן זי ר געשטעלט א ח פארבינדונג מיט גרופ ן אויטער ן לאגער, ווא ט האב ן אדורכגעשמוגעלט געל ט או ן געווער. תחילה זענע ן דא ס געווע ן קליינע גרופעם, — א יידישע, א פראנצויזישע, א טשעכישע. אי ן סטפמטמבט ר 1944 האב ן ד י קא1 ־ ספיראטיווט ארגאניזאציט ס שוי ן גטצייל ט 160 פיתדיק ט מזיטגלי ־ דער, או ן 2800 ארגאניזירט ט ארטסמאנטן, דט ר גרטסטט ר טיי ל 9ו ן זיי יידן. איי ן גרופ ט אי ז באשטאנט ן פו ן 900 יידן. אבט ר צ ו א ן אלגטמיינטם אויפשטאנד לוי ט ד י אנגטצייכטנט ט פלטנט ר פו ן דפ ם אויספיר־קאמיטטט פו ן ד י גטהיימ ט ארגאניזאציטס, אי ז אי ן אוישווי ץ נישט געקומטן. וויי ל ד י גטשטטניש ן האב ן זי ן אזו י בחפזונדי ק א9 ־ גטשפילט, א ז ניש ט ד י תליינים, או ן ניש ט זייטר ט קרבנוו ב האב ן גטהאט ד י מטגלטכקיי ט אויסצופירן ד י צוגטטראכט ט פלטנטר; ד י עטלטכט קליינ ט אויפברויז־אויסברוכ ן ווא ס זטנט ן פארגטקומט ן אי ן אוישוויץ, זטנט ן גטקומט ן פו ן דט ר ,"זאנדטרקאמאנדא ' ("זאנדער * קאמאנדא״ — נאמע ן פ ח דע ר גרופ ע אומגליקלעכ ע ארעסטאנטען ,

וואט האבן זיך געמוזט מטפל זיין מיט די קרבנות סח די גאז־קאפערן און קרעמאטאריומ׳ם). די ארעסטאנטן וועלכע די ם. ם. האבן גע* צווונגען צו דער דאזיקער שרעקלעכער ארבעט, האבן על סי תג געלעבט נישט מער ווי דריי חדשים. יעדע דריי חדשים האבן די דייטשן סארניכטעט די מיטגלידער סח דער "זאנדערקאמאנדא", אח א צווייטע גרוסע האט סארגומען זייער ארט. *ץא סך "זאגדער* קאמאנדאם" איז קיין זכר נישט געבליבן, נישט קיח איח איינציקער לעבעדיקער עדות. זיי האבן געלעבט אח באזונדערע באראקן, נישם געקומען אין כאריתנג מיט קיינעם, געווען סולשטענדיק איזאלילגב כמעט אח אלע "זאנדערקאמאנדאס" האט געטליעס דער פונק פון ווידערשטאנד, אבער תמיד איז די דייטשן געלונגען צו ליקווידירן באצייטנם די בונטארן נאך איידער זייער פלאן אח תיף געווארן.

בעת ד י עקזעקוטחו ע פ ח ת סאליטיש ע גרוסן, וועלכ ע האב ן זי ך געגרייט צ ו א ן עווענטועלע ר אסענע ר מיליטעתשע ר אקציע, חא ט אלץ אפגעלייג ט דע ם סערמי ן ס ח אי ר אויטברחי, האב ן ד י יידיש ע גרופן אונטע ר ד ע ם איינדרו ק ס ח דע ר שרעקלעכע ד סאתיכטונגס ־ קאמסאגיע קעג ן ת ייד ו א ח אוישווי ץ געדרענג ט מ׳זא ל גליי ד אנהויב ן די אקציע, ניש ט קוקענדי ק דערוין * ווא ט ד י לייטונ ג ס ח דע ר גע * היימער ארגאניזאצי ע הא ט ניש ט מסבי ם געווען, חיי ל ז י הא ם גע * חאלטן ד י אקצי ע פא ר סריצייטיק. דא ד האב ן זי י געגעב ן א ׳שטיל ע הסכמה, א ז ד י ארבעטע ר פו ן ד ע ר "זאנדערקאמאנדא " זאל ן אוי ף זייער אייגענע ר האנ ס דורכסי ה א רעוואלוציאנער ע אקצח ג דפ ר טרשטטר פלא ן אי ז גפווט ן — אויפצורייס ן מי ם דינאמי ם אל פ פי ר קדטמאטאריטס אי ן בירקטנאו, ( אבט ר דט ר פלא ן אי ז אנטדטק ם גס * ווארן דור ן ד י דייסש ן או ן צוניש ט גטמאכ ם טטלטב ט שנפ ז פא ר זיי ן 193 ־ ־