מול מיט ליבשאפט צום פאלק, לאנד און שפראך! א קהילה, ווו ס'האט געברויזט א קולטור־געזעלשאפטלעכן לעבן מיט אזוי פיל פרייד און חן, און א געזוגטע גייסטיק־שעפערישע יוגנט. לאמיר געדענקן יענע המלח, די זין אץ טעכטער פון אוג־ זער געפייניקטן פאלק, וואס שמערצט ביז־היינט־צו־טאג דעם גרויזא־ מען אומגליק! המלח, וועלכע האבן געטראגן הויך, מוטיק אץ שטאלץ די פלאטערנדיקע פאן פון ש ח און בונט, ביז זייער לעצטן אטעם* צוג, קעגן דעם שוידערלעכסטן פארברעך אין דער וועלט, כדי צו ראטעווען דעם כבוד פץ פאלק, אים דערמונטערן אץ שטארקן. לאמיר געדענקען אונזער עקעמפע רפתעםבענדינער את־ טערגרונד אץ אונזערע לאנדסלייט פונעם אוישוויצער אויפשטאנד, וועלכע האבן נישט געקענט שלום מאכן מיטן שענדלעכן לעבן, וואס איז אונז אויפגעצווינגען געווארן דורך א פינצטער געשפענסט און אויסגעלאדן אויף אונז אידן זיין גאנצן טירוף־הדעת און גאליקן צארן און האס — אץ האבן זין געווארפן אויף די רוצחים, אויפגעריסן די קרעמאטאריעס, ערפילענדיק זייער שליחות באמונה און מיט אפפערוויליקייט.
גייענדיק דעם טויט אנטקעגן האבן זיי געוואוסט, אז זייער גזר־דין איז גע׳חתמ׳ט, אז דער טויט איז אומפארמיידלעך. זיי האבן אבער אויך געוואוסט, אז דאס יידישע פאלק וועט ווייטער לעבן, אז די נשמה אונזערע קען מען נישט פארברענען און אומברענגען, אז נצח ישראל לא ישקר. אין זייערעלעצטע טעג השמד, ווען מ׳האט געפירט די יידישע מאסן צום אומקום, גייענדיק דעם טויט אנטקעגן מיט די איינציק־אייביקע אויסרופן ״שמע ישראל״ און ״התקוה״ — איז זייער בליק געווען געווענדעט צו אונז, אויף מזרח קיין ציון, וואו עס איז אויפגעריבט געווארן א יידישע זעלבסטשטענדיקע מדינה און נישט אין א קליינער מידה אין זכות פון אונזערע מארטירער, וועלכע האבן אויסגעהויכט זייער נשמה בקדושה ובטהרה. כבוד זייער ליכטיקן אגדענק! יתגדל ויתקדש שמיה רבא... להם כל שביב של תוחלה לנצח במלחמתם נגד החיה הטורפת ולמרות הכל לא נרתעו והדליקו את לפיד האש והניפו את דגל המרד והזעם, שהחזיקוהו באמונה עד הלמות לבם האחרונה, והנחילו לנו דף מזהיר במסכת הגבורה וההקרבה, עטורת הוד־קדומים.
עמדו מעטים ונשקם המצער בידם הנטויה מול אויב חמוש ומשוריין, אולם לא נכנעו ולא פשטו צוארם לכל מאכלת מרוטה. לבם הומה לפדות ולתקומה, נפשם ערגה לארץ ישראל, אבל אליה לא באו, ובנפשם ציוו לנו את החיים עלי האדמות, בידעם, כי רק עם אחרון היהודים — אחרית תקותנו, והאמנו האמינו, כי 1קרוב היום הגדול והנכסף המבשר מלכות ישראל. בנדין, עיר־הורתנו, השדודה, הבזוזה והשוממה מאין יהודי בה עוד! את, שהיית מדורי־דורות מושרשת ודבוקה באדמת פולין, שמימיה שתית, מפריה שבעת ובצלה חסית, איכה הפכת למרמס ולמשסה, אי דרווית מדמך ונמחקת מעל פני האדמה כהרף־עין ו איכה נפלת בידי צורר ואין עוזר ומושיע לך? איכה זקנים ועולי־ ימים, בתולות ובחורים רוטשו ונמחצו, נחנקו והיו לאפר, וערלי־ לב לא יחוסו ולא ירחמו? מה הקינה, שנקונן לך, בנדין היהודית המושמדת? אי הניב, אשר יבטא את מלוא גדלותך, תפארתך לשעבר? אין אומר ודברים לדובב יפעת סגולותיו ומידותיך! לא פסו מלבותינו תום־אהבתנו ועוז־געגועינו אליך, העיר והאם בישראל! לא נשכח וזכור נזכור את רגש חסד נעוריך המפעמים בתוכנו כל עוד רוחנו בנו! אל יפוג האבל מאתנו עד בוא היום, בו תבוא תשועה גדולה לכל ישראל וישובו בנים לגבולם ויעלה היהודי האחרון מנדחי עם ישראל לחיק מכורתנו. מרדכי האמ&ע ל $יומן לאקזי מ?ם {עיני ?ק^רןי$9ה , ןא?עה יו^ם ולןל ה את סללי גת־עמי . (ירמיהו ח׳, כ״ג ) -401 -