י. שמולעוויטש פון אַ טייכל בּיז אַ וועלט-שטאַט X OPN הױפּט-שטאָט, PN TINT 1897 AN’ PR ביאַליסטאָק pw געלעבט 42 טויזנט אידן, PNR PR OND יענער צייט געווען 64 פּראַצענט פון דער אַלגעמיינער באַפעלקערונג, IN כסדר, פון דער אַנטשטײאונג TID ביאַליסטאָק ביזיץ אונטערגאַנג אין דער גרויזאַמער היטלער-צייט, TPN TINT דאָרט געשפּילט אַ גרויסע VERT די אידן אין ביאַליסטאָק, UN וי ONT איז דאָרט געווען מיט אַנדערע, TINT געהאַט פאַרשייד ענע צייטן. ONT מיינט גוטע צייטן, ווען אידן TINT געהאַט ברייט פּרנסה TN געפירט אַ גוטן לעבן, IN WAIN שווערע עקאַנאַמישע קריזיסן און פּאַליטישע אויפטרייס- לונגען OND האָבן PIN שווער געטראָפן ONT דאָרטיקע אידישע לעבן. צוליב אַזעלכע סיבות זיינען פיל אידן געווען געצוואונגען צו פאַרלאָזן ביאַליסטאַק, מען ONT אויסגע- װאַנדערט PR פאַרשיידענע טיילן וועלט. געווען ONT PR PN די אַכציקער און ניינציקער TIN? פון דעם פאָריקן יאָר- הונדערט, ווען ביאַליסטאָקער אידן JANN עמיגרירט אין די פאַראייניקטע שטאַטן TD אַמעריקע, PP אַרגענטינע, “PAN ישראל און אין אַנדערע ערטער. און אומעטום, וואוהין ביאַליסטאַקער IPN האָבן אײינגעװואַנדערט, YON PR טיילן וועלט, האָבן MT מיט PT אַרײנגעבראַכט דעם גרויסן DIM? פון זייער היים:שטאָט, דעם דערהויבענעם אידישן יחוס, TA ONN האָט PIN מיט ליבע איינגעפלאַנצט PR די נייע היים:ערטער OND ווערט PIN מיט טריישאַפט אָפּגעהיט ביז איצט,
דער כוח PD אידישן שאַפונגס-גייסט פאַר'ן אויסברוך פון דער צווייטער וועלט-מלחמה, PR סעפּטעמבער 1939, האָט די אַלגעמײינע באַפעלקערונג PR ביאַליסטאָק געציילט אַרום הונדערט טױזנט נפשות. עס האָבן דאָרט געלעבט אידן, פּאַליאַקן, רוסן, ווייס-רוסן, דייטשן PR ליטווינער. איבער זעכציק פּראַצענט פון דער אַלגעמיינער באַפעלקערונג, זיינען געווען אידן. עס FANT דערמאַנט AND IX TAU) דער ערשטער וועלט-מלחמה, PN יאָר 1914, האָט די אידישע באַפעלקערונג אין ביאַליסטאָק באַטראָפן 80 פּראַצענט. ONT גאַנצע עקאַנאַמישע TIN געזעלשאַפטלעכע לעבן PN דאַמאָלט געווען באַהערשט TID אידן, יאָ, געווען איז דאָרט N וואונדערלעכער “AND צווייגטער אידישער לעבן. אָפּשטאַמיקע “PND TD IPN סטאָק געדענקען גוט, אומעטום, IN זיי זיינען איצט PR WT נייעם לעבן, פאַרגעסט מען ניט, מען געדענקט... די ביאַליסטאָקער גאַסן TN פּלעצער, AWD קען ONT פאַרג עסן? נאָװאָליפּיע TIX באזארנע מיטיז שטאָט-זייגער TIN אַלץ אַרום, OND גראַף בּראַניצקי ONT אויסגעבויט מיט העכער צוויי הונדערט יאָר צוריק. װאַשילקאָווער גאַס, 97“ שטאָט און די אלייען פון DIN דער טורמע וואו די יוגנט פלעגט שפּאַצירן TIN האָפן אויף גוטע צייטן. דער ,גאָראָד- NPD סאָד" און דער WPI, וועג" PR װאַלד, IND אידישע סטודענטן, גימנאַזיסטן, אַרבעטנדיקע יוגנט, האַנדלס-אָנגע- 3
דער אָנהױב פון דעם אידישן PN DW? ביאַליסטאַָק, ONT) ONT געצויגן אַ TAIN? און דערהויבענעם יחוס אויף אַלע געביטן, גייט צוריק צו יענע ווייטע צייטן און קורץ נאָכדעם, ווען עס PR געגרינדעט געװאָרן די שפּעטער באַ- רימטע שטאָט. די געשיכטע פון דער אידישער ביאַליסטאָק IN PN אינטערעסאַנטע TPT PIN TIN אײגנאַרטיקע. ביז דער גרויזאַמער צווייטער וועלט-מלחמה PNR די אידישע ביאַליסטאָק געווען באַרימט מיט דער גרויסער ראָלע DR דעם אינדוסטריעלן TN האַנדלס לעבן פון רוסלאַנד, TPB און אויך אַנדערע לענדער, וי אויך אַלס אַ אידישער צענטער פון תורה און צדקה, אַ ברייטע נעסט פון אידישער קולטור TIN געזעלשאַפטלעכע טעטיקייטן, אַ צענטער TD אידישער אַרבעט, שאַפונג TIN אונטערנעמונגס-גייסט, אָנגעהױיבן האָט PT די אידישע געשיכטע “YD PR סטאָק פון יענער ווייטער צייט, TIT געווען PN דאָרט NNT דערפל אַרום דעם טייך , בּיאַלע", ONT OND געהערט צום ANI בּראָניצקי. ON דער גראַף, יאַן קלעמענס בראָניצקי, וועלכער האָט דעם דאָרף געײ"רשעט פון זיין PN WORD געווען אַ פריינט TID אידן. די געשיכטע דערציילט אונז, IX דער WIA בראַניצקי, וועלכער ONT געלעבט פון יאָר 1689 ביז 1771, ONT איינגעלאַדן די TPN פון די אַרומיקע “WT פער און שטעטלעך צו קומען Pr באַזעצן אין POT דאָרף TIN דאָרט העלפן בויען די שטאָט. דער גראַף האָט אויך די אידן געהאָלפן מיט לאַנד, TIN PONT מיט פאַרשיידענע אַנדערע מיטלען ONT OND דערמעגלעכט די TPN צו גרייכן זייער ציל. די TANT TPN טאַקע אויפגעבויט ONT שטעטל “PND סטאַק -- , דער WON טייך" -- װאָס איז מיט דער צייט שפּעטער אויסגעװואַקסן NX גרויסע שטאָט, מיט “IND צווייגטע אינדוסטריעס TIN האַנדל OND האָט PT נאָכדעם אויסג עשפּרײט אין דער וועלט, אין יאָר 1742 האָט דער גראַף יאַן קלעמענס בראָניצקי דערהויבן ביאַליסטאָק צו אַ שטאָט. באַלד טאַקע נאָכדעם, אין PT TINT ,1749 WN? דאָרט באַזעצט אידן, וועלכע האָבן אָנגעהױיבן בויען אַ לעבן AND זיך און AND PAN דער
אַרומיקער סביבה. AN’ PR 1765 זיינען שוין דאָרט געווען 5 אידן. פּונקט וי די שטאָט האָט PT גענומען בויען PR אַלגעמײן מיט אַ שנעלקייט, אַזױ PR PAX דאָרט געװואָקסן די ONY אידן. PN 1800 WW PR שוין אויפגעשטעלט "YX TNT דער באַקאַנטער ,נייער בית המדרש" אויפץן שול- הויף, PR יענער PNR OMY ביאַליסטאָק געװאָרן אַ “POA שטאָט ONT האָט PIR אַרומגענומען די שטעטלעך: כאָראָשטש, האָראָדאָק, יאַנאָװע, יאַשנאָװקע, קנישין, אָדעלסק, סאַקאַלע, זאַבלודאָווע TN װאַשליקאָװוע. PVP PR ,DY TON 1804, איז PR ביאַליסטאָק געעפנט געװאָרן די ערשטע דרוקעריי דורך ר' אהרן הלוי הורוויץ. אין דריי יאָר שפּעטער )1807( האָט ביאַליסטאָק PW פאַרמאָגט זעקס טויזנט איינוואוינער, און TWH זיי זיינען געווען פיר טויזנט אידן. PNR יאָר 1808 PNR ביאַליסטאָק דערקלערט געװאָרן דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך