׳פערשטערט ע י׳ום־טוכי ם 109 מיט ן רעװאלװע ר — או ן אוי ב עס . אי ז אי ז וז־ י ערשט ע טע ג ניש ט געװע ן קי ק קרבנות ׳ — אי ז דא ס נא ר א דאנ ק דעם ׳ װא ס ד י ײד ן זײנע ן געװע ן ׳באהאלטן . בי ז אײנמא ל אי ז זי ד מײש ב דע ר באטק א או ן ע ר הא ט געלאז ט רופ ן צ ו זי ך דע ם ר ב או ן עטלעכ ע אעעזעענ ע בעלי־בתי ם פו ן שטעטל , או ן ז ײ פארגעלײענ ט א לואנג ן צעט ל פו ן חטאי ם װא ס דא ם שטעט ל אי ז כלומרש ט באגאנגע ן מי ט ד י באלשעװיקע ם קעג ן זײ • ע ל כ ן לײג ט ע ר ארוי ף אוי ף דע ם שטעט ל א גאל ד קאנטריבוציע , א ת אי ן פא ל מע ן װע ט ניש ט נאכקומע ן זי ק פאדערונ ג װע ט ע ר פאגראמיר ן דאי ס שטעטל . װ י ע ם הא ט זי ך שפעטע ר ארויםגעװיזן , אי ז דע ר איצטיקע ר ״באטקא ״ שוי ן געװע ן אי ן שטעט ל מי ט עטלעכ ע חדשי ם צוריק , נא ך אל ם באלשעװיםטישע ר ׳קאמיסאר . אויפ ן פראנ ט אי ז ע ר ארײנגע&אל ן אי ן וגעפאנגענשא& ט צ ו ד י פאליאק ן או ן פו ן דאר ט אי ז ע ר פרײװילי ק ארײנגעטראט ן אי ן באלאכא ־ װיטשע ם אפטײלונגען . ד י װארנונ ג פו ן ״באטקא ״ הא ט געמאכ ט א דערשיטערנ ־

דיקן אײנדרוק אויף דער ייִדישער דעלעגאציע. מען איז געווען זיכער אז ער קען זיץ דראונג אדורכפירן. עס איז געװארן א יללה. אבער קודם כל האט מען געמוזט זען שאפן געלט. קײנער האט זיך נישט אפגעזאגט׳ װער עס האט נאר געהאט א פאר רובל, װער א גאלדן זיעערל, און װער עפעס אנדערש. עס איז צונויפגעזאמלט געװארן א היפשע סומע געלט. אלנ־ פאלם נאך נישט די גאנצע םומע װאס מ׳האט געפאדערט. די דעלעגאציע איז מיט דעם געלט ארײנגעקומען צו דעם באלאכאװיעץ, װעלכער האט זיך איבער פון אנ&אנג שטארק געביתערט און נישט געלאזט צו זיך רעח, הלמאי עס פעלט צו דער סומע, נאר נאך גרויסע תחנונים האט ער אײנגע־ שטימט צו נעמען דאס געלט. זײנען זײ, די באלאכאװצעם, אװעק פון דראהיטשין און געמאכט א שחיטה אין זאקאזעליע• די באלאכןךוצעם האבן זיך ארײנגעריסן אין הויף זאקא־ זעליע (14 װיארםט פון שטעטל), צונויפגעטריבן אלע ייִדן און זײ אלעמען דערמארדעט. 17 יידישע נפשות, אלט און ױנג, זײנען געפאלן קרבנות דוחך די מערדערישע הענט פון די באלאכאװצעם, די רוסישע װײס־גװארדײצעם.. . אײן פרוי האט געהאט דאס גליק נישט צו װערן בא־ מערקט פון די מערדער, האט אבער דאס הארץ איר נישט געלאזט רוען, צוליב דעם מאן אירן, ר״א ט זי גענומען א סומע געלט און איז געגאנגען צו די מערדער אויסצוקויפן איר מאן. די .מערדער האבן דאס געלט צוגענומען און די פרוי ר^ ן זײ דערשאםן צוזאמען מיטן מאן.

אי ן יענ ע גרויזאמ ע או ן הפקר׳דיק ע טעג , אי ז ניש ט גע ־ װע ן קײ ן אנדע ר זא ך צ ו קלערן , נא ר װ י אזו י צ ו ברײנגע ן ד י הרוגי ם צ ו קבר־ישראל . ומ׳הא ט ד י 17 קדושי ם ארויפגעלײג ט אוי ף װעגענעי ר או ן מ׳הא ט ז ײ געבראכ ט אי ן שטעטל . װע ר ע ס הא ט נא ר געזע ן דא ס שרעקלעכ ע בילד , װע ט דאס , קײנ ־ מא ל ני ט פארגעסן . פינ ף עגלו ת האב ן געצויג ן איע ע נא ך דע ר אנדערע ר אוי ף װעלכ ע ע ס זײנע ן געלעג ן 17 שרעקלע ך צעקאליעטשעט ע או ן צעשאסענ ע הרוגים . װיפ ל מענטשי ן ע ס אי ז נא ר געװע ן אי ן שטעטל , קלײ ן או ן גרויס , זײנע ן נאכגע ־ גאנגע ן נא ך דע ר לויה . ד י יללו ת זײנע ן געגאנגע ן ע ד ל ב השמים . או ן א ז מ׳גײ ט הײנ ט ארוי ף אוי ף דע ם בית־עול ם §ו ן דע ם שטעטל , זע ט מע ן װ י ע ס ליג ן אי ן אי ק רײ ע 17 קברים . ז ײ זײנע ן שוי ן שטאר ק פארװאקם ן מי ט גראז , נא ר דע ר גרוי ־ סע ר אויפשריפ ט װא ס געפינ ט זי ך אוי ף זײ , דערצײל ט 5 ו ן דע ר שרעקלעכע ר נישט־װײטע ר פארגאננענהײט . ד.ב.װ . גרלין ז סאפלא ן א תפיל ה מי ט ירא ת הכבו ד או ן זוערטע ר שטילע , מײנ ע ליפ ן ז ײ שעפטשע ן נא ך די ר א תפילר ״ די ך מי ץ שטעט ל כ׳װע ל אייבי ק געדײנקען ׳ נא ך די ר מײ ן האר ץ גײ ט אוי ס פו ן בײנקען . אך , געװאל ט ׳הא ב אי ך די ך זעע ן צוריק ׳ כאפ ן דור ך א שפארונ ע אוי ף די ר א בליק . זעע ן דײנ ע גאסן , דײנ ע הײזע ר ד י קלײנע , פיל ן דײ ן אטע ם א ץ דײ ן נשמ ה ד י רײנע .

א לעבן לאנג כ׳האב אין חלומות געטרוימט , זיי זענען צערונען , װײל איך האב פארזוימט . הײנט איז אילעם דאו־ט צעבראכן , צעריבן ׳ פון אונזערע טײערע דארט קײנער געבליבן . פון ״שיקאגער צײטשריפט״ , פעברואר , 1951