1. דערציִער א ח קולטור־טוע ר פראפעסא ר הײם האכמא ן ע״ ה בײ ד י אנטיסעמיט ן אי ז אנגענומע ן כמע ט װ י א ן אקסיאמע׳ א ז ײד ן טראכט ן נא ר װעג ן געלט׳ או ן ז ײ האב ן גארני ט צ ו טא ן מי ט עקזעקט ע װיסנשאפט ן װ י מאטעמאטיק׳ ■פיזיק א.ד.ג ל ד י דאזיק ע ״אקסיאמע״ אי ז א פאלש ע או ן ני ט קײ ן אויםגעהאלטענע. שוי ן אי ן ד י גא ר אלט ע צײט ן האב ן זי ך ײד ן אויםגעצײבנ ט אוי ף ד י אויבנדער.מאנט ע געביטן. דע ר בא־ פראפעסא ױ חײ ם האכמאן. ע״ ה װאסטע ר העברײאישע ר פאעט׳ מדקד ק או ן .מפר ש פו ן תנ״ך, ר׳ אברה ם אב ן עזרא, אי ז אוי ך באוװס ט מי ט זײנ ע מאטעמא־ טיש ע פארשונגען. או ן ר׳ אברה ם זכות א (1510־1450), אי ז געװע ן א באוװסטע ר מאטעמאטיקע ר או ן אסטראנא ם אי ן סא־ ראגאם א (שפאניע). א דאנ ק ר׳ אברה ם זכותא׳ ם אויסרעכע־ גונגען או ן אנװײזונגע ן אי ז דערמעגלעכ ט געװאר ן פא ר קא־ לאמבום׳ ן צ ו אנטדעק ן אמעריקע. שפור ן פו ן יידישע ר השפע ה אוי ף דע ר הויכע ר מאטע־ מאטישע ר װיסנשאפ ט קענע ן מי ר זע ן פו ן ד י העברײאיש ע אותױ ת װעלכ ע זײנע ן אעענומע ן געװאר ן פא ר געװים ע מא־ טעמאטיש ע סמנים. או ן אי ן אונדזער ע צײט ן זיינע ן גאנ ץ גו ט באוװם ט גרוי־ ס ע ײדיש ע מאטעמאטיקע ר איבע ר דע ר גאנצע ר װעלט, או ן םפעציע ל דע ר גרויסע ר פענאמענא ן פראפעסא ר אלבער ט אײנשטײן, װעלכע ר פארנעמ ט דע ם אויבנא ן אויפ׳ ן געבי ט §ו ן פיזי ק או ן מאטעמאטיק.

כאטש די ײדן אין רומלאנד זײנען געװען אונטערדריקט און גרויסע באגרעניצונגען זײנען געליגן אויפן װעג פונם ײדישן װיסנשאפטלעכן — דאך האבן זײ צוגעלײגט א גרויסן חלק צו דער אנטװיקלונג פון דער עקזעקטער װיסנשאפט. אײנער פון די כאװומסטע פיזיקער און מאטעמאטיקער אין רומלאנד פון םוף 19טן יארהונדערט און אנפאנג פון 20טן יארהונדערט, איז געװען פראפעסאר חײם האכמאן.

חײם האכמאן איז געבוירן געװארן אין 1851 אין שטעטל דראהיטשין (קרית קאברין). זײן פאטער יהודה און מוטער האבן אים געגעבן א ן עכט ײדישע דערציאונג. װען האכמאן איז אביםל עלטער געװארן, איז ער אװעקגעפאח לערנען אין די ליטװישע ישיבות, ווו ער האט געלערנט דעם תלמוד און זיינע נושאי כלים. דער ױנגער האכמאן האט זיך אבער ניט צופרידנגעשטעלט מיט די ײדישע לימודים, אים האט גע־ צויגן צו װעלטלעכע ידיעות. עם נעמט ניט קײן לאנגע צייט און האכמאן יהאט אין 1871 געענדיקט די כערםאנער גימנאזיע. האכ.מאן באנוגנט זיך ניט מיט די ידיעות װאם ער האט ארוים־ געטראגן פון גי.מנאזיע, ער װיל זיך פארפאלקאמען אין הע־ כערע מאטעמאטישע װיסנשאפטן. ער טרעט ארײן אין מא־ טעמאטישן פאקולטעט פון דער אדעסער אונױוערסיטעט (״גא־ װאראםײסקי אונױוערסיטעט״), און אין 1876 ענדיקט ער דעם אונױוערםיטעט מיט א גאלדענעם מעדאל פאר א װיסנשאפט־ לכער ארבעט איבער הויכ מאטעמאטיק. האכמאן זעצט פאר אין זעלבן אונױוערסיטעט זיינע מאטעמאטישע שטודיעס ווו ער צײגט ארויס גרויסע פײאיקײטן און אנאליטישן שכל. אין 1881 װערט ער געשיקט קײן אויסלאנד זיך םארםאלקאמען . 171