אינםטיטוציעס או ן פארטײען 263 ערשטע צױניסטישע ױגנט־גרופע פון ישראל כײר אײזענשטײן (מיאנוי־ביטש) אין 1896, װען ד״ר זאב הערצל איז ארויסגעקומען ב(יט זײן ״מדיגת־היהודים״(/,יודענשטאאט״) האט זיך אין דראהיטשין, װי אין אלע שטעט און שטעטלעך, אנגעהויבן א באװעגונג צו גרינדן ״אגודות צױנים״, ציוניםטישע פאראײנען . דראהיטשין האט צו יענער צײט פארמאגט א גרעםערע צאל משכילים; געלערנטע בחורים און ױנגעלײט, בעלי־ חלומות און קעמפער, װעלכע האבן גע׳חלומ׳ט פון א ײדישער גאולה און װעלט־באפרײאונג... אט די דאזיקע טרוימערישע בחורימלאך (אין עלטער פון 17 יאר און העכער), זײנען געװען די ערשטע, װאם האבן גענומען צו פארשפרײטן דעם צױן־ געדאנק אין דראהיטשין. צװישן די ערשטע גרינדער פון דער ״אגודת הצױנים״ זײנען געװען: יעקב סידאראװ, זאװל אװערבוך, משה זעליג גאלדמאן, דוד גאלדמאן, ארי׳ שאחעט, ישראל ברוך װאר־ שאװסקי, דער שרײבער פון די שורדת א.א. די ארבעט פון דער ״אגודת הצױנים הצעירים״ האט זיך אממײנסטן קאנצענטרירט אויף דעם קולטורעלן געביט. עט־ ליכע מאל א װאך, און ספעציעל אין די פרײטאג־צו־נאכט און די שבתים, פלעגט מען זיך צונויפזאמלעגן אין שׂהלעך אדער אין פרױואטע הײזער, װאו מ׳האט געהאלטן רעפעראטן איבער צױניזם, געלערנט לשון־הקודש, ײדישע געשיכטע, תנ״ך א.א.
פא ראצײט זײנען די פארזאמלונגען פון דער ״אגודת־הצױנים״ פארגעקומען אין אונזער הויז. (מײן מוטער האט ארנז פיל געהאלפן און דערימוטיגט אין אדנזער ארבעט... ) אונזער גרופע האט זיך אויך פארנומען מיט פארקויפן שקלים און אקציעס פון קאלאניאל־באנק. זײש־אפט פלעגן קומען צו אונז רעדנער, װעלכע האבן גערעדט װעגן צױניזם און ײדישער גאולד״ די ביבליאטעק ״תושיה״ פון װארשע האט ארײנגעשיקט העברעאישע ביכער, װעלכע די ױגנט האט געשמאק געלײענט. אונזערע פארזאמלונגען זײנעז געשטאנען אויף א הויכן קולטורעלן ניװא און האבן צוגעצויגן א גרויסע צאל פון דער שטעטלדיקער ױגנט און עלטערן עולם, װעלכע האבן געהאט א תענוג ררחני. איז, אז איך דערמאן זיך אן יענע יארן; אן יענע הערלעכע מאמענטן מיט א 55 יאר צוריק, און גיב גלײכצײטיק א טראכט, װאס עס איז געװארן פון מײן הײס־שטעטל און פון מיינע בני־עיר, ױעלכע זײנען מיר געװען אזוי ליב און טײער, װעמענס לעבענס זײנען אױסגעלאשן געװארן — איז אפילו מײן אויסגעלאשענע אויג... לאזט א טרער אויף א װעלט װאס װעט שוין מער נישט צוריקקומען... זען בילדער אויף זײט 81 און 191 אין שײמת מיטן ארטיקל. ערשטע צױניסטישע ארג8ניז8צי ע הסתדרות תצױנים בדרוהיצין — מחוז קוברין כ״ה םױן, שנה ראשונה לגאולתנז אחינו היקרים ואחױתינו היקרות הדרוהיצינאים באמריקה!
הגלות המרה שהעם העברי נמצא בה זה כאלפים שנה הניחה בית רעזאת תותמה עלי װ יהודי רוסיה, פוילין וליטא. במשך הדורות הננו נמצאים פה בין מדורות אש, נחשיס ועקרבים וזאבי־טרף. דמנו נשפך כמים, בחײנו ורכושנו נתונים אנחנו לזרי םואין פוצה פה ומוחה עד העו ל הגדול שנעשה עמנו לעיני השמש. אתם בני אמריקה, זע * כ י גם אתם הנכם בני עירנו, ילידי הגיהנום הרוסי והפולני המרגישים בודאי גם שם במדינת־ החפש את תגרת הגלות המרה, אינכם יכולים בכלל לתאר את עצמ ת צרותינו ולהבין את התלאות אשר מצאתנו פה. הרעב, השוד והכפן אשר סבלנו בעת המלחמה נחשבים כאפם וכאין מול יסורי הנפש אשר םבלנו ע ל כל פםיע ה ופםיעזל. . אבל מתוך חשכת הלילה האזל היה תמיד מציץ אלינו קרן שמש קטן, שביב של תקוה; סשה ױ עינינו נשואות לעבר המזרח הקדוש שלנו, אל ארץ האבות והנביאים, הײנו תמיד חזקיס בתקותנו ובאמונתנו השלמה, כי סוף סוף יב א יום הגא 1 ל ה בעד עמנו הנרדף והמעונה ושמש הצדקה תביא מרפא לו בכנפיה בהאירה לו על דרכו האפלה עד בואו אל המנוחה וא ל הנתלה •
והנה האח : תקותנו נתקימה . חלומנו הגדול ותמפא ר שחלמו אודות ױ אבותינו הקדמונים במשך אלפים שנה ואשר באו בגללו באש ובמים הולך ומתגשם בימינו לעינינו . ארץ ישראל מושבה לנו — לעם ישראל , וקול השופר הולך ותוקע םכל תפוצות הגולה שובו בנים לגבולכם , באו בנו את החרבות , הושיבו את נשמות : ולקול הקריאה הזאת מקשיבים גם אנחנו , יהודי דרוהיצין , זקנים ונערים , נשים זטף רב קשב וחפצים גם אנו לבוא בהמונינו לחבק את אדמת ארצנו הנשמה , לרװתה בזיעת אפנו ובדם לבבנו . הועד הצױני שלנו עם כל העסקנים הצבוריים דפה , החליט לארגן הגרה תמידית ומסודרת של יהודי עירנו לארץ־ישראל ולתמוך בידם בכל מה שאפשר . לתכלית זו יסדנו בעירנו אגודת ״החלוץ״ שמספר חבריה וחברותיה עולה כבר לכדי ארבעים איש ואשה מן תכתות הצעירים והמעןלים שבנו * זע ר דאזיקע ר בריװ איז געשיקט געװארן פון דער צױ־ ניטטישער ארגאניזאציע אין דראהיטשין קיין אמעריקע צו די לאנדסלײט , אז װײ זאלן העלפן די דראהיטשינער חלוצים י צז באזעצן זיך אין ארץ־ישדאל . דער יאר , וזען דער ברױו איז ארויםגעשיקט געװארן , זוער ט נישט אנגעגעבן . עס שטײט בלויז — ״דער ערשטער יזן ר פז ן אונזער גאולה״ — משמעזת , אז דאס װערט געמײנט , דער ערשטער י^ן ר פון דער באלפור־ דעקלאראציע — ? 191 .. . [רעד. ]