אינםטיטוציעם או ן פארטייע ן 269 געפרײדיקט פאר זײ חבת צױן או ן בגין דיארץ. אזוי װי ער איז געװען װײט פון צו זיצן אן עם דיארץ פלעגט ער זיך שטענדיק באנוצן מיט א פסוק פון דער תורד י און נביאים. אײנמאל אין א שבת אין דער ״פוילישער שוהל׳/ װען הערשל דער שום־ טער האט אויסגעדיערט א באגײםטערטע ר רעדע פון אײנעם פון אונזערע רעדנער, איז ער ארויף אויף דער בימה או ן אויסגעשריגן: ״ײדן, איר זאלט װיסן׳ אז עס איז טאקע משית־ צײטן, װײל עם ווערט מקוים דער פסוק ״אז ירננו כל עצי יער״... איר הערט, אז װיבאלד א פראסטער ײד׳ א שוסטער װי איך, קען האבן די העזה ארויפגײן אויף דער בימד י או ן רײדן פארן עולם, איז דאם א סימן, אז די גאולה איז נאענט און מיר דארפן גײן קײן ארץ ישראל. לאמיר ניט שװײגן, ײדן, עס איז משיח צײטן...״ איך פארשפאר צוגעבן, אז זײן גאנץ קורצע ״דרשה״ האט געמאכט אויפן עולם א גאר שטארקן אײנדרוק. גאנץ דראהיטשין האט זיך באצויגן מיט דרך ארץ צו אט דעם ר׳ דיערשל שוםטער, וועלכער האט אין א קור־ צע ר צײט ארום עולה געװען מיט זײן משפהד י קײן ארץ ישראל. זאלן אט די געצײלטע שורות דינען לזכרון עולם פאר אט דעם דיארציקן ײד און ח,בר ר׳ הערשל דיםנדלר, װאם האט אויסגעלעבט זײנע יארן אין ירושלים עיר דיקדושה און נפטר געװארן בשיבה טובה. תנצב״ה.
אײַך װיל דא דערמאנען אײנעם פון די זעלטן פאלקס טיפן אין דראהיטשין, שכנא דעם שוהל רופער. ער איז נא- טירלעך געװען אַן אמת׳ער ארעמאן און זיך װי עם איז דערנער טפון שמשות און האלץ העקערײ. ער איז אבער שטענדיק געװען צװישן די ערשטע בײשטײערער פאר׳ן קרן קימת און צו אלץ װאס מען האט זיך צו אים געװענדעט. װען עס איז דורכגעפירט געװא-ן אין דראהיטשין די ״געצײג אקציע״ פאד די קבוצות אין ארץ ישראל, איז שכנא געװען דער ערשטער צו ברײנגע ן זײן נײע הא ק און מיט א ברכה ״שהחינו״ און ציטערדיקע הענט האט ער די האק אװעק- געגעבן צום קאמיטעט. [זען בילדער זײט 41 און 69. רעד.] ד. נאך סאן־רעמא איז ארוים א רוף פון צױניסטישן צענטראל קאמיטעט אין פוילן, מען זאל זיך אנהויבן גרײטן צום נאך- מלחמה׳דיקן צױניסטישן צוזאמענפאר. אונזער קאמיטעט האט דאן באשלאסן צו פארקויפן גענוג שקלים כדי צו זײן בא- דעכטיקט צו שיקן צװײ דעלעגאטן צום צוזאמענפאר אין לאדז. אויף מער װי צװײ האבן מיר גאר ניט געקענט חלומען. דראהיטשין האט דאן פארקויפט איבער 500 שקלים און גע- שיקט צװײ דעלעגאטן: שמואל שוב און שמואל פישמאן.
װי איבערראשט זײנען מיר בײדע דראהיטשינער דעלעגאטן געװען, װען יצחק גריגבוים האט אין זײן באריכט װעגן דער צאל דעלעגאטן צו דער קאנפערענץ ארויסגעשטעלט דראהי־ טשין אלס א מוםטער, װאם האט פארקויפט פראפארציא־ נעל מער שקלים װי װעלכע ס׳ניט איז שטאט און שטעטל אין פוילען... מיד זײנען דאן געװארן די העלדן פון דער קאנ־ פערענץ און פיל פראמינענטע צױניסטן האבן אונז װארעם באגריםט און געדריקט די הענט. קומעגדיק צוריק פזן דער קאנפערענץ קײן דראהיטשין האבן מיר אפגעגעבן א באריפט פון דער קאנפערענץ פאר א גרויסן עולם צוהערער. אנהויב 1922 בין איך באשטימט געװארן דורך דעם צענ־ טראלן קאמיטעט אלס גענעראל םעקרעטאר פון גאנץ פאלע־ סיע־ר ראיאן און מיט גרויס באדויערן האב איך מיט מײן פרוי געמוזט פארלאזן אונזער ליבע דראהיטשין, װאו מיר יהאבין אזוי אידעאליש געלעבט און געלײסטעט מיט פיל אגדערע טײערע חבדים, א, ן זײנען איבערגעפארן קײן פינסק. נא־ ״הענומ ר הצעיר״ פון דראהיטשין. שטײען פון רעכטס: מרדכי בודעה לײזער װארשאװםקי, בא־ דיע פרידענבערג, יױסף בוף, און שלום בײך. זיצן פון לינקס: הערש? שמיד, װאלדמאן, ראובן װארשאװסקי, יעקב רא־ זענבוים און יעקב װאר־ שאװסקי. אונטן, לינקס: ישראל שװארץ, יעקב ארליאנסקי און מריס צירל׳ס אייניקל.