56 דראהיטשין צענדליקער דורות ײדן, אין יימישך ■פון א טויזנט יאר׳ האבן זיך דארט אויסגעלעבט אין נחת און אין כבוד. יעס איז געװען דארט אן אמת׳ער ײדישער לעבן. און ײדן האבן נאך געקענט דארט לעבן פאר פילע הונדערטער יארן׳ װאס װאלט אויך געװען א ברכה פארן לאנד. האבן, אבער, די בעלי־בתים פון לאנד, די פאליאקן פון נײעם פוילן׳ אויפגעפירט זיך װי די זװערן און האבן מיט זייער רשעות פאראומערט די ײדן דאס לעבן׳ און האבן גורם געװען צו דעם אונטערגאנג פון דעם שענםטן און בעסטן ײדנטום: און דערמיט האבן זײ אויך פארפינצטערט און פארװיסט זייער אײגן לאנד און לעבן... אט דאס האבן די דײטשע רוצחים געמאכט פון מײן לעצטער כלי ק אױף דראהיטשץ ז׳ חשון, תרצ״ט—1 נאװעמבער, 1938, האב איך פאר־ לאזט מײן הײם־שטעטל אױף מײן רײזע קײן ענגלאנד. פאר מײן אפפארן האבן איך זיך הײס־געזעגנ ט מיט מײנע טײערע טאט ע און מאמע און שװעסטער, װי אויך מיט אל ע דראהיטשינער ײדן, װעלכע האבן מיט טרערן אין די אויגן מיר אגגעזאגט: ״יפארגעס נישט אן אונדז! געדענק אן אונדז!״... איך האב געװארפן מײן לעצטן בליק אױף דרא־ היטשין און איך בין אװעק מיט דעם געדאנק, אז בײ דער ערשטער, בעסטער געלעגנהײט װעל איך צוריקקומען צו פרײען זיך מיט פאמילי ע און באגרים זיך מיט פרײנט און באקאנטע... אבער, לײדער, זײנען מײנע האפענונגען אויס־ גערונען געװארן...
נישט א מע ר אונדזער ע טאטע ס או ן מאימע ם ; נישט א מע ר אונדזער ע ברידע ר או ן שװיעםטע ר פו ן דראהיטשין.. . נישט א מע ר צ ו װעמע ן צוריקצוקומען.. . װ י דא ס מאנאטאנ ע טריפע ן פו ן א קאליע־געװארענע ם װאםער־קדא ן אי ן דע ר שטילקײ ט פו ן דע ר נאכט ; אזו י קאפע ט א טראפ ן נא ך א טראפן , א טרע ר פו ן אוי ג או ן א טראפ ן בלו ט פו ן יהארצן , אי ן דע ר שװארצע ר שטיל ־ 1 . דראהיטשינע ר טאטע ס או ן מאמע ס או ן קינדער... ! קײט , װא ם הא ט אוניד ז ארומגענומע ן נא ך זײע ר לעצט ן ״שמע ־ יישראל״־אויסגעשרײ.. . קײ ן גוט ס או ן קײ ן נח ת זאל ן ז ײ (ד י דײטש ן או ן זײער ע הײנטיק ע פרײנט ) קײנמא ל ניש ט האבן ! ז ײ האב ן אונד ז בלוטי ק פארװונדעט.. . א שטענדיק ע נאגעניש , נאג ט או ן עםט , װ י זשאװער , ארו ם הארצ ן או ן לאזט י ניש ט פארגעםן.. . יא , .קדושי ם פו ן דראהיטשין , אײע ר צװא ה אי ז אײנגע ־ קריצ ט אי ן מײ ן הארצ ן מי ט טרער ן או ן מי ט בלוט.. . קײנמאל , קײנמא ל װע ל אי ך א ן אײ ך ניש ט פארגעםן... ! אײביק , אײבי ק זוע ל אי ך אוי ך געדענקע ן א ן ד י רוצחים , ד י דײטשן , ימ״ש... !