70 דראיהיטשין און טויזנטער ײדישע נפשות האבן נישט געהאט ווו זייערע קעפ צו לייגן, ^ איז פלוצלונג, דעם 2־טן טאג חול־המועד סוכות אויסגעבראכן א שרפה אין דארף סטאראסיליע, וועלכער איז געווען באזעצט דורכאויס מיט ײדישע פאמיליעס, און אלע הייזער מיט דעם פארבליבענעם ײדישן פארמעגן איז געװארן פארברענט און פארניכטעט. די ײדישע נשרפים האבן, צום צווייטן מאל, געמוזט נעמען דעם װאנדער־שטעקן און זיי האבן זיך צעשפרײט איבער די ארומיקע דערפער, ווי בילינקע און אנדערע. עס איז װי מען זאגט: ״א בעטלער האט נישט װאס אנצװוערן, ברענט אפ אײן דארף גייט ער אין א צװײטן דארף״.. .

צו דער באשטימטער צײט איז דער קאמענדאנט מיט זײנען לויטענאנטן, װי אזוי דער בירגערמײםטער, געקומען צו דער פארזאמלונג. דער קאמענדאנט האט ארײנגערופֿן יעדן אײנעם אין א באזונדער צימער און געפרעגט װעמען מען װיל פאר א בירגערמײסטער. יעדער אײנער האט אנגע־ געבּן מײן נאמען. לסוף האט דער קאמענדאנט געהײםן מיר זאלן פון צװישן זיך אויסװײלן א דעלעגאציע פון 4 פערזאן און קומען מארגן אין קאמעדאנטור װעט ער געבן זײן ענטפער. אויף מארגן זײנען מיר פיר (זכריה שמיד; הערשל חײם לעװ, דער רימער; ליפמאן עזריאל׳ם, פעלדמאן; און מײן װײניקײט) געקומען צו דעם קאמענדאנט, װעלכער האט אונדז דערקלערט פאלגענדעס; בירגערמײסטער װעט זײן דעד אלטער װי געװען. נאר אזוי װי אלע ײדן האבן צוטרוי צו מיר, על־כן׳ װעט ער מיך באשטימען אלם אויפ־ זעער איבער די פינאנצן, ד״ה, קאסירער. און די איבעריקע 3 פערזאן װעלן אויך געהערן צום קאמיטעט. ער האט אויסגע־ שאפט, האט דער קאמענדאנט װײטער פארטגעזעצט, א װאגאן צוקער און אנדערע ■שפײז, מיר, דער קאמיטעט פון פיר, װעלן דאם דארפן פארטײלן דעם צוקער און די שפײז צו אלע גע־ מײנדעס און אין שטאט גופא. דער קאמענדאנט האט אונדז גלײך אחיסגעגעבן פאפירן, באפולמעכטונגען, װאם האט געהײסן, אז פון הײנט אן זײנען מיר פיר דער פאקטישער שטאט־קאמיטעט. דער קאמיטעט האט זיך גלײך גענומען צו דער ארבעט.

מען האט געדונגען א גרויסן שפײכלער (בײ אלטער דעם סאכער), װו מען זאל אראפלײגן דעם צוקער. אין קורצן איז טאקע אנגעקומען דער ערשטער װאגאן צוקער. דער ײדישער קאמיטעט האט פארטײלט דעם צוקער צו אלע ארומיקע ישובים און, פארשטײט זיך, צו אלע דראהיטשינער יידן, לויט דער גרוים פון די פאמיליעם. די שטאט האט אנגעהויבן אפ־לעבן. חדשים לאנג האט מען נישט אנגעזען קײן שטיקל צוקער אין די אויגן. עס איז נישט געװען מיט װאם צו פאר־זיםן אביסל װאםער פאר די טיפום־קךאנקע. איצט האט מען געקענט מחיה זײן די קראנקע מיט א ביסל װארעמס. פון דעם רױח, װאס דער שטאט־קאמיטעט האט ארײנגענומען פון דעם צוקער, האט מען אויסגעהאלטן דעם שפיטאל, װאס האט זיך געפונען אין די דרײ הײזער, װעלכע זײנען פול געװען מיט חולאים. [עס דארף דא באמערקט זוערן, אז די הויפט־טוערי אין שפיטאל איז געװען כאשע די בראנערקע, הערשל חײם׳ם פרוי, זי איז ארומגעגאנגען ארום די קראנקע און געארבעט מיט איבערמענטשליכע כותות ביז װאנען זי האט זיך אלײן ארײנגעלײגט אין שפיטאל.] פון דעם זעלבן געל ט האט מען אויך פארריכט די צעשטערטע באד און די מקוה און מען האט שוין אויך אנגעהויבן טראכטן װעגן בויען א בית־מדרש. קײן קראמערן זײנען נישט געװען די גאנצע צײט פון דער דײטשישער אקופאציע און מען האט זיך געמוזט בא־נוגענען מיט די שפית, װאס דער קאמיטעט האט אויסגע־

ײדישע מילץ, 18־1915. פון רעכטס.־איטשע מישאװסקי, זײדל װײםמאן, ירמיה גראסמאן