80 דראהיטשין דער ערשטער באפעל פון דער מאביליזאציע איז אונז באקאנט געווארן פרייטאג ערב שבת חזון, תרע״ה. עס איז שווער איבערצוגעבן דעם רושם פון יענעם שבת, ווען פיל יונגע לייט האבן פלוצלונג באדארפט פארלאזן זייערע פאמי־ ליעס און גיין אין דער מלחמה זונטאג, תשעה־באב, גאנץ פרי, האבן מיר באגלייט, מיט יאמער און געוויין, די אומגליק־ לעכע קרבנות. מ׳איז אלץ געגאנגען, געוויינט, געכליפעט אין דער שטיל, געווישט די אויגן, און נאכדעם זיך געהאלזט, גע־ קושט, גע׳חלש׳ט, און אפגעזעגנט זיך מיט די אומגליקלעכע קרבנות. די יונגע לייט זענען אפגעפארן צום באן, די קרובים זענען אוועק ווי אבלים, און דער גאנצער עולם איז געגאנגען אין בית־המדרש צו זאגן קינות... אין א קו‍רצער צייט נאכדעם, האט זיך פארשפרייט א קלאנג, אז דייטשלאנד איז שוין ארויםגעטראטן און אז זי האט שוין פארנומען קאליש און טשענסטאכאװ. די אנטלא־ זיצן פון רעכטס: דוד עפשטיין, יוסף פעלדמאן, װעלװעל מישאװסקי און מאיר מײעראװיטש אלס גימנאזיסטן פון א רוסישער גימנאזיע

זי ך צונוי ף אי ן א רעד ל או ן מ׳רעד ט ארו ם װא ס ד י ״בלאט ״ שרײב ט או ן װא ם דורכפארע ר דערצײלן . או ן א ז ד י בלא ט שרײב ט װעג ן ד י גרויס ע נצחונו ת פו ן ד י רוםן , צװײפל ט דע ר עולם . עט , דא ס .אי ז ני ט ריכטי ק . . . אוי ך א ז ע ם װער ט דער ־ צײל ט פו ן ד י אכזרױ ת פו ן ד י דייטשן , גלויב ט גי ט קײנער . אוי ף א ״ציװיליזירט ן נאראד ״ װ י ד י דײטשן , גלויב ט זי ך ניט . רוסלאנ ד שטײס ט א פ פי ל מא ל דע ם דײטש , מארשיר ט ארײ ן אי ן גאליצי ע או ן אי ן אס ט פרײסן . א ט אזו י גײ ט דור ך דע ר װינטער . ג . ד י מפלו ת פו ן דע ר צארישע ר ארמ ײ

צודי מפלות פון די רוסן האבן מיר זיך באצויגן װי צודי מפלות פון דער רוסישער רעאקציע. װאס מער רוסלאנד װעט לײדן מפלות, אלץ שנעלער װעט קומען דער סוף פון דער רוסישער רעאקציע. דער ערשטער זומער איז געװען ניט קײן גינסטיקער פאר די רוסן. די דײטשן איז געלונגען ארויסצושטײסן זײ פון גאליציע און פון אם פרײסן, און נאכדעם איז אװעק א סדרה פון אפטרעטן. די דײטשן נעמען א קרעפאמט נאך א קרעפאס ט און מארשירן אלץ פאראוים, און די רוסן װײזן ארויס א קלײנעם װידערשטאנד. עס װערט עװאקואירט די באפעלקערונג פון פוילן. טאג־טעגלעך גײען אבאזן מיט הײמלאזע. עס װערן ארויסגעשיקט טויזנטער פא־ מיליעם, דייטשע קאלאניסטן פון כעלעמער און לובלינער גו־ בערניעס. זײ װערן אפגעשיקט מיט פויערשע פורלעך, אנ־ דערע פארן מיט זײערע אײגענע פורן. עס װערן אײנגעארדנט קעסלען, ארויסצוגעבן טײ מיט ברויט פאר די היימלאזע. פיל היימלאזע שטארבן אויפן װעג. דער שטראם פון די הײמלאזע װערט װאם װײטער אלץ שטארקער, װי די פויגלען װאם אנט־ לויפן פאר דעם שטורעם, אזוי אנטלויפט די באפעלקערונג װײטער צו מזרח. עס גײען דורך רײכע גוטבאזיצער, טשי־ נאװניקעס און רוסישע פויערים.

ני טװײניק צרות האב ן די ײדן געהא ט אויסצושטײ ן פו ן די רעאקציאנערן. מיט זייערע פראװאקאציעס האב ן ז ײ אומ־ געבראכט ניט אײן ײד. די רוסישע רעגירונג הא ט פאר־ שפרײט רכילות׳ן, אז די ײדן זײנע ן שולדיק אי ן אירע מפלות; די ײדן זײנע ן יד־אתת מיט די דייטשן. די רוסישע צײטונגען האבן געדרוקט בלבולים און שקרים, אז די ײדן פיר ן ארויס גאלד צום דײטש דורך געשטאפ ט גענז א.א.װ. מיט אזעלכע בלבולים און שקרים אויף די ײדן האב ן די שװארץ־מאדו׳ניקעס געװאלט אפװענדן פון זיך דעם פאלקס־צארן פאר זייערע מפלות. טויזנטער ײדן װערן, אלם שעדלעכער עלעמעגט, ארויס־ געשיקט פון די מלחמה־געביטן. זיי װערן רואינירט און פאלן צו לאסט אויף דער איבעריקער ײדישער באפעלקערונג. כאטש אין דער אמת׳ן האבן די ײדן גענומען א גרויסן אנטײל אין דער מלחמה, ם ײ מיט געלט און ס ײ מיט מענטשן־מאטער־ יאל, לטובת די רוסן!