106 יזיש לאָדוש אברהם ציקערט האַג סקאמ אַװױ מיר נעלעבּם... ד ע ר אָנ הויב פארן לייענער פון גע שיכ טע צעשרייט זיך דער אלארם פון חורבן לאָדזש מיט די ערשטע ווערטער: , דאָס געטאָ אין פאָרמעל און פולשטענדיק נעשלאָסן געװאָרן דעם ערשטן מאַי 1940", אין דאָזיקן זאַץ, איז --- קענענדיק רעטראָספּעק- טיוו די שפּעטערע קאַפּיטלעך געשיכטע --- נישט שווער אַרינ- צולייענען דעם קאָמענטאַר, אַזן אָט דאָ הויבט זיך אָן דער ווירקלעכער אֶנהוֹיב פונעם סוף פון לאָדזשער יידנטום. דער דאָזיקער אויסטייטש קען ווערן באַרעכטיקט, װי עס קענען באַרעכטיקט ווערן הונדערטער אַנדערע דאַטעס װאָס האָבן צו טאָן מיט דעם נאַנצן אייראָפּעאישן חורבן. אָבער נישט אין נגעשיכטע װי מיר קענען זי היינט גייט אונדז, נאָר אין פאַרצייכענען, אויף װווי ווייט ס'איז מעגלעך, דאָס בילד און נעמיט װי עס האָט זיך אייננעקריצט אין דער דעמאָלט- דיקער קעגנװאַרט. אַװודאי װועט דאָס שוין אויך זיין געפאַרבט מיט די אַלע ענדערוננען װאָס מיר האָבן אַדורכגעמאַכט פון דעמאָלט ביז היינט, אָבער דאָס אויטענטישע דערפון -- װעט זיך, גלויב איך -- אַדורכשלאָגן דורך אַלעם. דאָס געניטע אוינ פון דעם לייענער פון די וייטערדיקע קאַפּיטלעך וועט מסתמא זיין באַהאַװונט נענונ אויסצושיילן דאָס קערנדיקע
און פאַרשטיין די באַפאַרבונג װאָס איז געקומען וי אַ פּועל יוצא פון צייט-אָפּשטאַנד, װאָרעם דער אמת איז (און דער אמת קלינגט מער אויס- ! טערליש וי פיקציע), אַז דאָס אָפּשליסן דאָס געטאָ איז דורך דער יידישער באַפעלקערונג אויפגענומען געװאָרן טראָץ אַלע שוועריקייטן --- װוי אַ שטיקל דערלייזוננ. נאָך רדיפות פון האַרבסט 1939 און דעם שווערן וינטער פון 89/40, נאָך דעם וי יידיש לאָדזש האָט אדורכגעמאַכט דעם פיבער פון פאַרשיקן יידן נאָך ריישע (זשעשאָוו) וי אַ ואָרענונג, אַזן לאָדזש וועט ווערן ,יודען-ריין", נאָכדעם וי מען האָט זיך געשלעפּט אין בלאָטעס און שניי איבער די נאַסן פון דער שטאָט נאָך באַלוט, נאָכדעם וי ס'זענען פאָרגעקומען די הרינות אין שטאָט ביים איבערטראָנן זיך אין געטאָ אַרײן, נאָכדעם וי אַ ייד איז נישט געווען מער זיכער נישט אין גאָס און נישט אין הויז צווישן נישטיידישע שכנים, נאָך אָט דעם אַלעם אין געקומען אַלדאָס גוטע מיט איין מאָל; כמעט וי סימבאָליש איז געווען דער פּסח פון יאָר 1940. די ערשטע וװאַרעמע פריליננ-טעג, אַרומנעריננלט מיט בלין יידישע שכנים װאָס זענען אויך נישט געווען פרעמד צום איינענעם גורל, און נישט געווען קיין דייטשן אין נאָס װאָס די בריס, װעלכע האָט באַראײויקט ביידע טױיערן פון געסט