1482 איזאַק וויינכערג -- דער קאַמף פאַרן לעכן ביי אים געבעטן א ראַזיר-מעסער. פאר צוויי בריליאַנטן, װאָס ער האָט די נאַנצע צייט אויסבאַהאַלטן צווישן די פיננער פון רי פיס, האָב איך אזא מעסער באַקומען און געװאָרן א פרי" זירער. דאָס האָט מיר נענעבן א ביס? א פּריװיליגירטע פּאָזי- ציע. אָבער דאָך האָט דער געשפּענסט פון טויט נעשוועבט אין דער לופטן, מען האָט געמוזט זיך באַמיען אוועקצוניין פון אוישוויץ. אזא נעלעננהייט האָט זיך נעמאַכט. איך האָב זיך פאר"- שריבן צו נגיין אַרבעטן קיין כעמניץ, אין די אױטאָייוניאָן אַמוניציע-פאַבריקן,. איך האָב זיך אָנגעגעבן אלס מעכאניקער און דערביי געוויזן, אז איך קען דאָס פאַך. מיין פעאיקייט צוצופּאַסן זיך און אױפכאַפּן יערע אַרט ארבעט האָט מיר דאָ ארויסנעהאָלפן. דאָרט, אין כעמניץ בין איך געװאָרן איינער פון די וויכ- טיקסטע ארבעטער צווישן דרי 800 ארויסגעפירטע פון אוישוויץ. איך האָב געקענט טאָן אלע מלאכות: געווען א קוכער, א פרי- זיער,, א מויערער, א נגערטנער און אפילו אן אױטאָ-שאַפער. קיין זאך איז פאר מיר נישט געװוען אוממענלעך צו אויס- לערנען זיך אין אזעלכע באַדינגונגען. די דייטשן האָבן מיך גערופן , דער טויפ? פון די יודן".
דאָרט, אין כעמניץ װאָלט איך װי נישט אין רורכגע- האַלטן. האָט זיך אָנגערוקט אויף אונדז א נייע סכנה. מיט די אויסזיכטן פון גיכן פארענדיקן רי מלחמה, צוליבן שנעלן פאַרױיסטאַרש פון די אליאירטע האָבן די דייטשן באַשלאָסן אונדז אויסענדיקן. זיי האָבן אונדז געטריבן פון אָרט צו אָרט און אויפן װעג אונדז אויסגעשאָסן. דאָס איז געוװוען דער טויטן-מאַרש... דעם 10טן אַפּרי? 1942 האָט מען אונדו פון כעמניץ ארויסגעפירט אויפן טויטן-מאַרש קיין פּילזען, טשעכיע. אלע טאָג האָט מען די אָפּנעשטאַנענע דערשאָסן. גיין האָבן וייניק געקאָנט. דער פאַנגיאָריקער הונגער און די פּיינען האָבן די העפטלינגען אזוי אויסגעמאַטערט, אז טייל האָבן געװאָלט שטאַרבן, איידער זיך שלעפּן ווייטער אָן עסן, אָן טרינקען, אָן אָפּרו, באַגלייט פון קלעפּ און הינט. פון אונדזער צונ איז געבליבן א העלפט. איך בין צונענאַנגען צו א זעלנער און געבעטן ער זאָל מיך דערשיסן. דער זעלנער האָט מיך אָנגעקוקט , דערקענט, אז איך בין דאָס דער פריזיער און זיך אָפּנעזאָגט עס צו טאָן. ער האָט מיר אָבער א , גוטע" עצה געגעבן. ער האָט מיך גע- שיקט צו עמעריכן. דער עמעריך איז גענאַנגען דער לעצטער אין צוג און אויסגעענדיקט אַלע אָפּגעשטאַנענע אין וועג.
אין רעם מאָמענט, ווען איך האָב נעבעטן דעם זעלנער מיך צו שיסן, זענען אָנגעפלוינן אמעריקאנער און ענגלישע עראָפּלאַנען און אָנגעהויבן באָמנאַרדירן. דער דייטש האָט זיך אומנעקוקט און שנע?ל סיר נגעזאָנגט: ,מאַכן זי דאַס זי פאָרטקאָמען !" איך בין שנעל אריין אין די נאָענטסטע סופטעס. דאָס איז נעווען א הויף פון א נוטבאזיצער. צוערשט האָב איך זיך אויסנעזוכט א חזירים-שטאַל, באַלד האָב איך זיך באַרעכנט, אז דאָס איז א נרויס נאַרישקייט. דאָ װעט מען זוכן און מיך געפינען. בין איך אריין בעסער אין וואסער, קעננאיבער איז נגעווען א ואַלר. אינצווישן האָב איך נעהערט א נעשריי, דאָס האָם זיין לעצטן געשריי נעטאָן א חבר, וועלכער איז אויך נעלאָפן. אָבער אים האָט דער זעלנער נאָכגעשאָסן און דערהרנעט. איך בין געלעגן אין דער העלפט אין וואסער און מיט די לעצטע כוחות זיך אָנגעהאַלטן אין די צווייגעלעך ניים ברעג. דער טויטער קערפּער, א שטאַרק פארבלוטיקטער, פון מיין חבר איז פאר- ביינעשווומען, עס האָט מיך אויפנגעשוידערט, איך בין פאָרזיכטיק אריבער אין וואלד. געבלאָנדושעט איינער אליין אָן עסן, אָן טרינקען, אין א מוראדיקער קעלט. װאָס האָב איך געקענט טאָן? איך בין אַרין אין אַ גרוב און זיך צוגערעקט מיט בלעטער און געלעגן.
קיין צייט האָב איך מער נישט געקענט מעסטן. צי צוליבן הונגער, צי צוליב אויסגעמאַטערטקייט. פּלוצלינג האָב איך נעהערט דאָס בילן פון א הונט. דער װאַלד איז געווען א טייל פון דייטשן פראָנט. די ס. ס. האָט נישט געװאָלט אונדז דאָ איבערלאָזן, האָבן זיי אונדז מיט הינט געזוכט. דער הונט האָט נעצויגן צו מיין גרוב און דער דייטש האָט כסדר געשריען צו אים, ער זאָל נישט זוכן אונטער די בלעטער קיין פייגל, נאָר די העפטלינגען. ער האָט אים פון מיין גרוב אוועקגעצויגן. מיין האַרץ האָט געקלאַפּט. איך האָב מורא געהאַט, אז מיין האַרצקלאַפּן זאָל מיך נישט אויסגעבן. איך בין פארנליווערט ועװאָרן, ענדלעך זענען זיי אוועק, אָבער די פיידן האָבן זיך נישט געענריקט. ארויסגיין פון וואלר האָב איך מורא געהאַט און ראָ האָט מיך נעמוטשעט דער הונגער. איך האָב מער נישט געקענס אויסהאַלטן. פארטאָג בין איך אוועק צום ראַנד און זיך דער- קליבן צו א פעלד און ארויסגעגראָבן די איינגעזעצטע רויע קאַרטאָפ? און זיי אזוי אויפגעגעסן, אַבי אָנצופילן רעם מאָגן. דאָס האָט געקענט זיין מיין סוף. איך בין קראַנק געװאָרן, באַקומען א שרעקלעכע דיזענטעריע. די פיס האָבן מיך נישט נעטראָגן מער, און אין א שוידערלעכן מעמר האָב איך זיך אוועקגעליינט פארלירנדיק נישט בלויז דעם חשבון פון צייט נאָר אויך דעם באַװוּסטזיין.
ווארשיינלעך בין איך אזוי נעלעגן א פּאֶר טענ. אויפנע- כאַפּט האָב איך זיך אין א שפּיטאָל אין פּילזען. די אמעריקאנער האָבן מיך געפונען אין װאַלד און לויט דעם , פּאַשאַק" דער- קענט, אז איך בין א העפטלינג און מיך אָפּנעראַטעװעט. צ אַ א עס האָט לאַנג געדויערט ביז איך בין נעזונט געװאָרן. עס האָט מיר שוין נישט געפעלט קיין עסן, סיין מעדיצינישע מיטלען. דער שטאַרקער ווילן צו לעבן, װאָס האָט מיך אוים- נעהאַלטן די נאַנצע צייט, האָט צוגעהאָלפן, און איך בין פּאַ- | מעלעך אריין אין נאָרמאַלן לעבן, אויב מען קען אָנרופּן נאָרמאַל אַ לעבן מיט אזעלכע דערינערונגען, וועלכע עס זילט זיך נישט וועקן פון זכרון. איך האָב תמיד נעטראַכט וענן אָנשרייבן די זכרונות. אָבער מיט יאָרן צוריק, ווען איך האָב עס אָנגעהויבן טאָן, האָב איך זיך איינגעבראָכן, איך בין נישט נעווען בכוח ראָס אַלץ נאָכאַמאָל איבערלעבן. אויך דאָ האָב איך זיך באַנרענעצט מיט אייניקע עפּיזאָדן פון מיין , נליקלעך" לעבן, װאָס איך האָב געזען ביי אַנדערע, ביי די, וועלכע זענען מער נישטאָ --- דאָס בין איך בשום אופן נישט בכוח צו דערציילן, וויי? איך טאָר עס נישט און סען עס נישםט צוריק ארויפברעננען אין פיין זכרוֹן.