יי יש בדישראל לאַדזש די געשיכטע פון דענקמאָל אין לאָרוש דאס איז געווען אין פּולן, אין יאָר 1986. אין דעם יאָר איז פאָרגעקומען די בלוטלאָזע פּוילישע , אָקטאַבער-רעװאָלו ציע", װאָס האָט א סוף געמאַכט צו דער סטאַליניסטישער הערשאַפט און אין רעזולטאט דערפון איז געקומען צו דער מאַכט דער , גנוטער" װלאַדיסלאַוו גאָמולקאַ. דאָס לֿאַנד האָט זיך געראַנגלט מיט פּראָבלעמען. די יידן אין פּױילן האָבן, אויסער די אַלגעמיינע, אויך געהאָט זייערע אייגענע פּראָבלעמען. די לאָדזשער יידן מאַטערט אַ פראַנע, אויף וועלכער זיי האָבן נאָך נישט גענעבן קיין תשובה. עס האָט זיך געהאַנדלט װעגן רעאַליזירן דעם געדאַנק ווענן אויפשטעלן אַ באַשײידענעם דענקמאָל לזכר די אומגעקו- מענע לאָרזשער יידן. דער דענקמאָל אױפן אהול דמי אחיך צֹעקִים אלי מן האדמה" (ברטשית ד. י.)
יאָרן לאַנג האָבן מיר לאָדזשער יידן, זיך געהאַלטן אין איין פרעגן; היתכן? צי איז דאָס מענלעך, אז מיר זאָלן ארי- בערגיין בשתיקה און נישט איבערלאָזן אין דער שטאָט, ונ עס האָט געשפּרודלט אמאָל מיט יידיש לעבן, אַ באַשײדענע מצנה לזכר אונדזערע קדושים? איז דאָך אונדז שטאָט לאָדזש געווען די צווייט גרעסטע שטאָט אין פּױלן. האָבן דאָך אין אונדזער היימשטאָט געלעבט און נעשאַפן כמעט א פערטל מיליאָן יידן. און ווער פון אונדז איז אימשטאַנד אויסצורע- כענען די אלע אמאָל עקזיסטירנדיקע יידישע אינסטיטוציעס? אָבער סיי פּאָליטיש, װוי אויך פינאַנסיעל, זענען מיר ביזן יאָר 0 געווען אַבסאָלוט מאַכטלאָז און נאָר נישט געקענט עפּעס װאָס קאָנקרעטעס אויפּטאָן. אָבער דאָס געוויסן האָט געהאַלטן אין איין מאָנען און פאָדערן ביי אונדז: איידן רעזיגנירט נישט פון עצם געראנק". די צייט איז געקומען און עס איז רייף געװאָרן דער מאָמענט פון צוטרעטן רעאַליזירן דעם חלום פון אויפשטעלן אַ רענקמאָ? לזכר די קרבנות. לאָדזשער בית-עולם