Passage 1normalized OCR · source chars 0-527 54 ש. ראַנאַזשינטקי : לאָדזש.-- װי איך גערענק עס
ואגענגאנ ונייהו
װוי א קוריאָז װויל איך באַמערקן, אז איינע פון די דאָזיקע
שולן, די אזוי גערופענע רייכערט'ס שול אויף פּאַלודניאָװע
נאָס 28, איזן אין יאָר 1980 רעסטאװרירט געװאָרן דורך
איינעם פון זיינע זין, אינזש. רייכערט.
די שיינע לאָדזשער סינאַנאָגע, װי די אַלע אַנדערע זענען
פאַרברענט געװאָרן דורך די דייטשן, נאָך זייער אריינמאַרש
קיין לאָדזש אין יאָר 1939,
צום באַדױערן איזן פאַרװוישט געװאָרן יעדער שפּור פון
זיי -- אפילו קיין אָנדענק - טאָװ?ל האָט מען נישט
אויפנעשטעלט,
צּ
passage_949f07bbb92ba555ca4a9b57
Passage 2normalized OCR · source chars 529-1681 ווען איך בין געווען יונג, האָב איך זיך געפונען אונטערן
איינפלוס פון ד"ר ברוידע. ער איז געװען איינער פון די
אָנגעזעענע פּערזענלעכקייטן אין לאָדזש. ער אין געבוירן
געװאָרן אין בריסק (ברעסט-ליטאָווסק). זיין וועלטלעכע ביל-
דונג האָט ער באַקומען אין לעמבערג -- און די רבנישע --
אין בערלין. קיין לאָדזש איז ער אָנגעקומען אין יאָר 1909,
און דאָ געאַרבעט נאַנצע 80 יאָר, ביזן מלחמה-אויסברוך פון
יאָר 1989, איך האָב נגעהאַט די געלעגהייט זיך באַקענען מיט
אים נענטער, נישט נאָר װי א שילער אין דער שול, וועלכער
ער האָט פארליינט, נישט נאָר װוי א צוהערער פון זיינע דרשות
-- נאָר אויך װוי איינער פון די אָנפירער פון דער ציוניסטישער
יוגנט-אָרנאַניזאַציע. זיין הויז איז שטענדיק געווען אָפן פאר
אונדז און ער האָט קיינמאָל אונדז נישט אָפּנעזאָנט זיין הילף.
ד"ר ברוידע אין געווען א מאַיעסטעטישע געשטאַלט,
מיט אַן אַרומנעמענדיקן יודאיסטישן וויסן. באַלד נאָך זיין
קומען קיין לאָדזש, האָט ד"ר ברוידע אָנגעהויבן זיין טעטיקייט
אַלס רב און פריידיקער, װוי אויך אַלס נעזעלשאַפטלעכער און
פּאָליטישער טוער, ער איז געווען אַן אַקטיוער ציוניסט. וי
אַ ציוניסטישער פּאָליטישער טוער, האָט מען אים אויסגע-
קליבן אין פּוילישן סענאָט, װוי דעם פאָרשטייער פון דער לֹאַ-
דזשער וװאַיעװוודזטווע.
passage_55b9571bc298243299195879
Passage 3normalized OCR · source chars 1683-2668 דער וויכטיקסטער אויפטו פון ד"ר ברוידרע, קען זיין איז
געווען דאָס שאַפן די געזעלשאַפט פון יידישע מיטלשולן אין
לאָרזש. די געזעלשאַפט האָט געעפנט אַ גאַנצע ריי מיטל-
שולן אין דער א. גנ. קאָנגרעסװוקע, צװוישן אנדערע, אויך
אין לאָדזש. געהייסן האָט די שו? גאַנץ איינפאַך: גיירישע
גימנאַזיע אין לאָדזש". אין שפּעטערדיקן פּעריאָד, ווען ס'איז
אַנטשטאַנען א צווייטע מענער-גימנאזיע -- זענען די שולן
באַצייכנט געװאָרן וי , ערשטע"? און , צוייטע" יידישע
גימנאַזיעס אין לאָדזש. ביירע שולן האָבן זיך געפונען אויף
מאַגיסטראַצקעגאַס, אין פּשוטע, געדונגענע הייזער, וועלכע
מען האָט אַנטשפּרעכנדיק איבערגעבויט,
זיי זענען פּאָפּולער געווען װי דאָס , זיבעטל" און דאָס
,זעכצעט?", לויט די נומערן פון די הייזער, װוּ זיי האָבן זיך
געפונען. עטלעכע יאָר שפּעטער, נאָך דער אַנשטײיאונג פון דער
ערשטער יידישער גימנאזיע, האָט מען אויפנעעפנט די מייך?-
גימנאַזיע אויף אָלגינסקע גאָס (שפּעטערדיקע פּיראַמאָװיטשאַ).
דער גור? האָט מיר צונויפגעבונדן מיט דער , ערשטער
יידישער נימנאַזיע". אָנגעהויבן האָב איך דאָרט די לערע וי
passage_28f411bdf6848f095f913daa
Passage 4normalized OCR · source chars 2670-3524 אַ נייןדיאָריק יינג? און געענדיקט די שול האָב איך נישט נאָר
װוי אַ דערװואַקסענער מענטש, װאָס פאַרמאָגט די מאַטורע,
נאָר אויך װי אַ יונגער אידעאַליסט, אױיסנעשטאַט מיט דעם
געהעריקן וויסן. איך האָב מיך געפילט וי אַ ייד, געװוּסט
די יידישע פאַרגאַנגענהייט; איך בין געווען שטאָלץ מיט מיין
יידישקייט און געגלויבט אין די ציוניסטישע אַספּיראַציעס.
דאָס האָט מיר טאַקע גענעבן די שול. איר אויפנאַבע אין נע-
ווען צו דערציען די יוגנט אין גייסט פון פאָלק. כאָטש ראָס
װאָרט: ציוניזם האָט זיך נישט אָפּט באַװיזן אין אונדזער
פּראָגראַם, איז דאָך קלאָר געווען, אַז די שול האָט אַ ציוניס-
טישן כאַראַקטער. די פאָן פון שו? איז געווען ווייס-בלוי, און
די נאַציאָנאַלע הימנען -- די , התקוה" און ,תחזקנה". אויף
דעם באַזיס זענען אַנטשטאַנען און האָבן זיך אַנטװיקלט די
חלוצישע אָרנאַניזאַציע און אַנדערע ציוניסטישע יוננט-אָרנאַ-
ניזאַציעס, וועלכע האָבן געציילט טויזנטער מיטגלידער.
passage_795280843bc390b4d31a425e
Passage 5normalized OCR · source chars 3526-4066 די יידישע גימנאַזיע, באַנוצנדיק די פּוילישע שפּראַך,
װי די אונטעריכט-שפּראַך און דערמיט זיך פֿאַרזיכערט די
מעגלעכקייט פון קרינן פולע מלוכה-רעכט, האָט אויך איינ-
געפירט העברעאיש, וי די צוייטע אונטעריכט-שפּראַך. אַלֶע
יודאַיסטישע קעננשטאַנדן זענען געלערנט געװאָרן אין דער
העברעאישער שפּראַך. צוזאמען האָט עס געגעבן צװוישן 10
און 12 שעה אַ וואָך לימודים אין דער העברעאישער שפּראַך.
די שילער האָבן נלייכצייטיק מיט דער אַלגעמיינער מאַטורע,
אויך געמוזט זיך עקזאַמינירן פאַר דער העברעאישער מאַטורע
אין די קעגנשטאַנדן: שפּראך, יירישע געשיכטע, תנ"ך.
passage_3fe7729ea35c52b3cb31004a
Passage 6normalized OCR · source chars 4068-4984 פירן די שו? איז נישט געווען לייכט. עס האָבן געפעלט
ביישפּילן נאָכצופאָלגן; עס האָבן געפעלט פּראָגראַמען; עס
האָבן געפעלט די אַנטשפּרעכנדע ביכער און אויך האָט געפעלט
דער אַנטשפּרעכנדער לערער-פּערסאָנאַל. טראָץ די אַלע שווע-
ריקייטן, צוזאַמען מיט די פינאַנסיעלע שװועריקייטן, האָבן די
שולן זיך זייער גוט אַנטװיקלט. נישט וויניק האָבן דערצו
גורם געווען די לערער, וועלכע זענען דורך די שול-פאַרװאַל-
טונגען אַראָפּנעבראַכט געװאָרן קיין לאָדזש. דער דירעקטאָר
פון דער שול איז געװוען אַ ,ליטװאַק", אברהם פּערעלמאַן.
דירעקטאָרן פון צווייטן נימנאַזיום און דער מיירלגימנאזיע
זענען געקומען פון קליין-פּוילן; שאו? ריגער און ד"ר זינמונט
בראַמבערג-בידנאָווסקי; נאָך זיין טויט --- ד"ר מיכאל בראַנד-
שטעטער.. די שולן האָבן פאַרמאַנט אַ פּלעיאַדע באַקאַנטע
לערער, וי פּראָפּ. שמחוני, ד"ר ירמיהו פרענקעל, ד"ר
ווילהעלם פאַלעק, ד"ר עלענבערג, ד"ר רודאָלף טאַובענשלאַג,
חיים-יצחק בונין, ד"ר פיליפ פרידמאַן, ד"ר נאַטאַן עק, ר"ר
חיים אָרמיאַן.
passage_704e56d662e98b2bf1b848f8
Passage 7normalized OCR · source chars 4986-5507 אין סעפּטעמבער 1989 האָט זיך די שול נעדאַרפט אַרי
בערציען אין אַ נייער, פּרעכטיקער געביידע אויף דער נאָס
אנשטאַטאַ. ליידער איז געשען אַנדערש. דער שוליבנין איז
געפעלן געװאָרן דער דייטשער מאכט, און דאָרט האָט זיך
איינגעקװואַרטירט די נעסטאַפּאָ. די גאַנצע שוללאיינריכטונג
איז געװאָרן פאַרניכטעט, אָדער אַרױסגעװאָרפן דורך די פענצ-
טער אין דרויסן אַרוס.
איך האָב צונעטיילט אַזױ פי? פּלאַץ די יירישע גימנאזיעס
נישט דווקא דערפאַר, ווייל איך האָב זיך דערצוינן אין איינער
פון זיי, נאָר צוליב דער געזעלשאַפטלעךנאַציאַנאַלער באדיי-
passage_29458168604f6b5abaeb3a65