ײויש לאָדוש 61 עי בי ראט עב" 6 8 יב עי טע לט א שי בע 3.2 =
די פאַראינטערעסירוננען פון די פינקע פּועלִי ציון האָבן זיך קאָנצענטרירט מער אויפן מאָמענט פון קלאָסן-קאמף. די דאָזיקע פּאַרטײ האָס געהאט א באַדייטנדיקע שטיצע אין יידישן אַרבעטער-קלאַס, און האָט תמיד באַװיזן דורכצופירן עטלעכע ראַטמענער אין לאָרזשער שטאַטראַט. עטלעכע פאַ- ריינען זענען געשטאַנען אונטער זייער איינפלוס (למשל? -- דער פליישער פאריין),. צו אירע מער באַקאַנטע טוער האָבן געהערט: חיים בראַנד (מיעטעק), מ. עדעלמאַן, אריה האָלענ- דערסקי, ברוך שאַפּיראָ, ד"ר ?. שיפמאַן. די לינקע פּועלִי ציון האָבן ארויסגענעבן א יידישע װאָכנצייטונג, ,דער לאָדזשער אַרבעטער", אויסגעהאלטן א יירישע שול א"נ באָראָכאָװדשול. זיי האָבן געהאָט אַן איינענעם קאָאָפּעראַטיו, אַ ביבליאָטעק א"נ פון באָראָכאָוו און און בכל? געפירט א לעבעדיקע טעטי- קייט אויפן פּאַליטישן און קולטורעלן געביט. זייער יוגנט - אָרגאַניזאַציע האָט געהייסן ;יוננט", און די ספּאַרט-אָרנאַניזאַציע , שטערן", ערשט אין די יאָרן 9 האָבן די לינקע פּועלִי ציון אָנגעהויבן זאַמלען געלט פאר די פאָנדן פון קרן-קימת און קרן חיסוד און אָנטיילגע- נומען אין ציוניסטישן קאָנגרעס. כאָטש די לינקע פּועלי ציון און דער , בונד" האָבן געהאַט געמיינזאַמע קלאַָסן-אינטערעסן, איז פונדעסטווענן זעלטן גע- סומען צו א פאַרשטענדיקונג צווישן די צוויי פּאַרטײען. איי- נע פון די אויסנאַמען איז געווען דער פאַראייניקטער פּראָנט צו די װאַלן פון לאָרזשער שטאַטראַט אין יאָר 1988, וען די אַנטיסעמיטישע שטימונגען האָבן זיך שטאַרק געלאָזט פילן.
דער , בונד" האָט נעהאָט אין לאָרזש אַ שטאַרקע אֶרנאַ- ניזאַציע. זיין געזעלשאַפטלעכע באַזע, װוי די באַזע פון די לינקע פּועלי ציון -- איז געװוען דער יידישער אַרבעטער- קלאָס, און דערפון נעמט זיך די קעגנערשאַפט, װאָס האָט געהערשט צווישן די פּאַרטײען. צאָלמעסיק איז דער ,בונר" געווען די שטאַרקסטע פּאַרטײ צווישן די יידישע אַרבעטער-פּאַר- טייען, אָבער -- טראָץ דעם -- איזן אים קיינמאָל נישט געלונגען אַריינצופירן אַ דעפּוטאָט אין סיים אַריין. ביי די שטאַטראַט- װאַלן, האָט דער , בונד" פון צייט צו צייט געהאַט צו פארצייכענען דערפאָלגן און אָפט פאַרמאָגט דרי גרעסטע גרופּע יירישע ראַטמע- נער. צו די אָנגעזעענסטע בונדי- שע טוער אין לאָדזש האָבן גע- הערט: ישראל? ליכטענשטיין, שמואל מילמאַן, ד"ר מאַרגאָ- ליס, אַרטור זיגעלבוים, חיים-לייב פּאָזנאַנסקי, יוסף מאָרגענ- טאַלער און ראָזע אייכנער. ישרא? ליכטענשטיין איז געווען א פּאָפּולערער און באַ- ליבטער טוער,. פון פאַך -- אַ לערער, האָט ער זיך מיט אייפער איבערגעגעבן דער פּאָליטיש-געזעלשאַפטלעכער אַרבעט. ער איז נעשטאָרבן אין יאָר 1983, אין די פאַראייניסטע שטאַטן, װוּ ער האָט נעפירט אַ זאַמל-אַקציע פאר די ,צישאָ"- שולן (וועלטלעכע פאָלקס-שולן, געפירט. אין דער יידישער שפּראַך). דעם טויטן קערפּער האָט מען צוריקגעבראַכט קיין
ראָזע אייכנער לאָדזש, און דער פוויה-צוג, וועלכער האָט זיך אָנגעהויבן פון פאַבריק-באַנהױיף, איז געװען איינער פון די גרעסטע לוויה-צונן אין לאָרזש. ד"ר אַלעקסאַנדער מאַר- גאָליס איז אַ ריי יאָרן נע- ווען לאַװניק אין שטאָט- ראַט. װי אַ טוער פון בונד", האָט מען אים שרעסטירט באַלד וי די דייטשן האָבן פאַרנומען לאָדזש, און אים דער מאָרדעט, שמואל זיגעלבוים (אַר- טור), אין באַנאַנגען זעלבסטמאָרד אין לאָנ- דאָן --- אין יאָר 1949 --- אַלס פּראָטעסט קעגן דער גלייכגילטיקייט פון דער וועלט צום גורל פון די יירן אין פּולן. די פרויען-אָרגאַניזאַציע פון ,בונד" איז געוען ,יאַפ" (יידישע אַרבעטער פרוי) מיט ראָזע אייכנער אין דער שפּיץ, דער בונדישער ספּאָרט-קלוב האָט געהייסן: , מאָרגנשטערן". די יוגנט -- , צוקונפט" און די קינדער-אָרנאַניזאַציע ,סקים". זייער פּאָפּולער איז געווען די , קולטור-לינע", וועלכער דער , בונד" האָט געגרינדעט אין יאֶר 1998. די קולטורילינע האָט געפירט א קולטור-דערציערישע אַרבעט; זי האָט פאר- מאָנט אַ דראַמאַטישן קרייז.
די קאַמוניסטישע אָרגאַניזאַציע אין לאָדזש איזן געוען אומלעגאַל, אָבער איר איינפלוס צווישן די יידישע אַרבעטער איז געווען אַן אָנזעעװודיקער. אין יאָר 1928, ארויסטרעטנדיק אונטער אַן אַנדערן נאָמען, האָבן די קאָמוניסטן באַוויזן דורכ- צופירן אין לאָדזש 2 דעפּוטאַטן צום סיים. אין געוויסע פּעריאָדן האָבן די יידישע קאָמוניסטן נגעשטימט פאר אַנדערע גרופּירונגען, אָדער דעמאַנסטראַטיוו -- פאר דער נעפּסלטער ליסטע, פון דער אַנדער זייט איז געשטאַנען די אָרטאָדאָקסיע, איבערהויפּט -- די ,אנודה". זייער איינפלוס איז געווען א באדייטנדער, איבערהויפּט אין דעם צייט-אָפַּשניט, --- ווען צו דער מאַכט אין פּולן אין געקומען די ,סאַנאַציע". דער באַקאַנטסטער פירער פון דער , אגודה" לייב? מינצבערג, װועל- כער האָט מיט זיין נאָכגיביקער פּאָליטיק באַװיזן צו באקומען קאָנצעסיעס פאַר זיין פּאַרטײ, צװישן אַנדערע האָט ער אויך באַקומען א דעפּוטאַטן-מאַנדאַט צום סיים, זייענדיק אויף דער רעגירונגס-ליסטע. די וואלן זענען באַיקאָטירט נעװאָרן פון די פּוילישע אָפַּאָ- זיציאָנעלע פּאַרטײען; דער ציוניסטישער אָרגאַניזאציע פון לאָדזש, און די יידישע ארבעטער פּארטייען. א שטאַרקן איינפלוס האָט די , אנודה" געהאָט אין דער יידישער סהילה, װוּ זיי האָבן פאַקטיש געהאַט דעם מאָנאָפּאָל.
ישראל ליכטענשמיין