א רעטאעט א א א יידיש לאָדזש מיס באַדײטנדיטע גאַסטראָלערן פון דײטשלאַגד, און האָט אויפגעפירט דעם בעסטן טײל פון אײראָפּעישן רעפּער: טואַר אין דער וראַמע און אױך אין דער אָפּערעטמע. דאָס האָט שטאַרץ משפיע געװען אויף די ײידישע באַזוכער. די ײדישע אָנגעשטעלטע, די אַרבעטער, וועלכע האָבן זיך פון צײטצרצײט באַמיט צו באַזוכן זאָס דייטשע טעאַטער, און די אַנדערע אינטעליגענטע לאָדזשער יידן, װעלכע האָבן זיך פון מאָל צו מאָל ארײנגעכאַפּט אין דײטשן טעאַטער, האָבן דעריבער מער זיך נישט גע סאָנט באַפּרידיקן מיסטן מצב פון ידישן טעאַטער. זײ השָבן געפילט, אַז אױף יידיש קאָן מען אױך שפילן א בע סערן רעפּערטואַר, און דאָס דאָזִיקֶע געפיל איז טאַקֶע געװען די שטױסקראַפּט פאר די ליבהאָבער'גרופעס צו שאַפו די דראַמאַטישע געזעלשאַפּטן דראַמאַטישע קווסט", ,האַרפע" אטח אַנדערע, װעלכע האָבן געקעמפט פאר דער דערהויבונג פון ידישן טעאַטער.
דער ײדישער פעאַטערדירעקטאָר יצחק זאַנדבערג, װעלכער האָט אלײן געשטאַמט פון די ברייטע מאַסן, האָט דערפילט, אז דער לאָדושער באַזוכער, באַזעדערס דער אַרבעטער און דער אָנגעשטעלטער, זענען אריבערגע. װאָססן דעם סטערעאָטיפישן ידישן טעאַטער רעפּערטאַר, א דאָס האָט אים געגעבן דעם אימפולס צו געבן פיעסן פון אַש, הירשביין און אויך צו דערלױבן אויפפירן פיע: סעס פון אײראָפּעישן רעפּערטואַר. אין דעם דאָזיקן וועג איז שפּעטער געגאַנגען די דירעקציע יוליוס אַדלער און הערמאַן סיעראַצקי אין זײער ,סקאַלאַ" טעאַטער. לאָדוש איז אױך אין די פריע צװאַנציקֶער יאָרן געװען די ערשטע צו שאַפן א מאָדערנע יידישע קלײגי סווסט'בינע, און שפּעטער, די ערשטע צו שאַפו א מאַרי יאָנעטן-טעאַטער,
אױפן געביט פון דראַמאַטורגיע האָט לאָרוש צו דער מאָנען דעס העברעיש - ײדישן דיכטער יצחק קאַצענעלסאָן מיט אַ רײ אַריגינעלע אײגאַקטערס און פיעסעס, וועלכע זענען די ערשטע געשפילט געװאָרן אין לאָדוש; משה בראָדערזאָן, װעלכער איז געװען דער פּאָטער פון דעם סלײיוקונסט-טעאַטער, פאר װעלכן ער האָט געשאַפן צענדליקער סצענקעס און אײנאַקסטערס און אױך איבער' געזעצט די אָפּערעטע ,באַיאַדעראַי, דעס דיכטער הער שעלע, װעלכער האָט איבערזעצט די אָפּערעטע ידי רױז פון סטאַמבול"; מ י. פּלאַט מיט עטלעכע היסטאָרישע פיעסעס, ש. באַרבער מיט אַ מעלאָדראַמע ,די נקמה פון אַ פרוי"; ח. י. קרעמער מיט זײן דראַמע ,די ײדישע טראַגעדיע"; זלמן זילבערצװײג מיט זײנע צענדליקער איבערזעצונגען פון אײראָפּעישן רעפּערטואַר און עטלעכע צעודליק טײנאַקטערס, װאָס האָבן געשאַפן דעם רעפּערי טואַר פאר ײדישע ליבהאָבער'גרופעס איבער גאַנץ פוילן. װאָלף זילבערבערג מיט עסלעכע איבערזעבונגען; יוליוס אַדלער מיט עטלעכע איבערזעצונגען און באַאַרבעמונגען. לאַזאַר קאַהאַן מיט ײניקע איבערזעצונגען; און י. אוגער און צבי כהן מיט אײניקע דראַמאַטיזירונגען. אױך זענען דערשינען געדרוקטע פיעסעס פון ח. י. בזשוסטאָװסקי (ברחנו), ישראל אָדלער, װאָלף געלבאַרט, י. ל. בויט. װאָל, װאָס זענען אָבער נישט געשפּילט געװאָרן.
לאָדוש האָט אױך צושטײער געגעבן צו דער ידי- שער טעאַטער:מחיק. אױסער דעם װאָס דער שפּעסעו באַרימטער יידישער טעאַטער קאָמפּאָזיטאָר יוסף רומשין: סטי האָט פּאַקטיש אָנגעהױבן זײן קינסטלערישע קאַריערע אין לֹאָרושׁ אלס ערשטער דיריגענט פון לאָדזשער ,חזמיר", האָט לאָדזש ארױסגעבראַכט די טעאַטער קאָם פּאָזיטאָרן הענעך קאָן (װעלכער האָט זיך אָפּגעראטעװעט און װױנט אין אמעריקע), דוד בײגעלמאַן און ל. זעלמאו א דעם טעאַטער:מאָלער יצחק ברױנער. לטָדזש האָט אױך ארויסגעבראכט פיל ײדישטע טױ" שוישפּילער, װועלכע זענען געװאָן פֿאַפּולער איבער דער גאַנצער װעלט, פון זײ זענען געװען צװײ זײער בארימט מין אַמעריקע, װג זדײ זענען געשטאָרבן: סעמיועל טאָרן- בערג און מאַקס ראָזענוטאַל, אין לֹאָדוש האָט זיך אויך געפונען דער קבר פון װעלט באַרימטן ײײידישן שוישפּילער זיגמוגט פֿײנמאַן, װעלכער אי בעת זײנע גאַסטראָלן געשטאָרבן אין לאָדוט.
לאָדוש האָט אױך געשפּילט א באַדײטודיקע ואָנע אין דער געשיכטע פן העברעישן טעאַטער. דאָ אי גע שאַפן געװאָרן דער ערשטער פּרוו צוצוציען פּראָפּעסיאָ: נעלע רישע אַקטיאָרן צו דער העברעישער בינע. פון דאָ איז אָרגאניזירט געװאָרו די ערשטע העברעישע טרופע, װאָס איו געפּאָרן אזוי װײט װי קײן װין צום ציוגיסטישן קאָנגרעס אן האָט שפּעטער געמאַכט א טור איבער גאַנץ רוסלאוד. לאָדוש האָט אױך בײגעשטײערט צװײ מיט. גלידער צום סטאַבילן העברעישן טעאַטער אין ארץ' ישראל: אָקְסענבערג און בױימיגי אין לאָדוש זענען דורך ז. זילבערבײיג אן לאַוזאַר טאַהאַן ארויסגעגעבן געװאָרן ײדישע טעאַטער זשורנאַלן און אין לֹאָדוש איז בעת דער ערשטער װעלט- מלחמה געגריגדעט געװאָרן דער ערשטער ײדישער פּראַפּעסיאָגע: לער אַרטיסטרפּאַרײן טין פוילן. אין לטדזש איז אױיך אוסשטאַנען דער פלאַן אן עס ועגען געמאַכט געװאָרן די ערשטע שריט פֿאַרן מאָן' מענטאַלן װערץ װעגן ײידישן טעאַטער -- דער , לעססיקאָן פון ידישן מעטטער". 77 אע יא אטא אי א אי יור א