92 מ. א יי זענבוד-כ ראַָניק פון לאָ דזשע ר געטאָ מיניסטראטיוון אַפּאַראַט, וועלכער האָט זיך פארנומען מיט פארפעסטיקן די קהילשע אינסטיטוציעס. דאָס געשפּענס פון א געטאָ איז געהאָנגען איבער דער יידישער באַפעלקערונג. דעם 2 פּעברואַר 1940 ווערט אין דער , ליצמאַנשטאַדטער צייטונג" נעמאָלדן, אז אויפן נעביט פון באַלוט און אלט- שטאָט, ווערט געשאַפן א ספּעציעל וווינפערטל פאר יידן. די איבערזירלונג האָט זיך נעדאַרפט אֶנהוֹיבן דעם 8 פעברואַר, אינצווישן צייט, האָט מען ארויסגעשיקט די פֹּאַ- לֿאַקן, וועלכע האָבן געװווינט אין באַלוט. װוי אלע פאַראָרדענונגען, האָבן די דייטשן אויך די פאַר- אָרדענונג --- ווענן געטאָ, באַמיט זיך צו געבן א שיין פון לעגאַלקײט. די פאראַרדענונג איז אונטערגעשריבן פון פּאַליציי- פּרעזידענט ס.ס, ברינאַדע פירער שעפער -- און פארופט זיך אויף דעם פּאַליציי פאַרװאַלטונגס-געזעץ פון 1 יוני 1051,**) לויטן דייטשן פּלאַן דארפן 800 יידן טעגלעך זיך ארי" בערציען אין געטאָ. אָבער די יידן איילן זיך נישט, כאָטש רומקאָווסקיס שליחים (פון דער גמינע) פּרובירן אָט די איבער- װאַנדערונג אָרגאניזירן. סופ פּעברואַר פירן די דייטשן דורך עטלעכע בלוטיקע נעכט אויף די גאַסן; פּיעטרקאָװער, 6-טער שיערפּיען, אַנדזשעיא און לעגיאָנוּו. הונדערטער טויטע יידן.
די איבעריקע -- צעשלאָנענע, אויסגערויבטע קומען מיט קליינע האַנט-באַגאַזשן אין נגעטאָ. יידן האָבן גענומען שטראָ- י 5 גי אצ : = 2 : : : " 9 של + א : : :. 5 , שאר + = = / = : א 5 ; 5 : : : : : : 5 5 4 : : : 3 : = 5 5 : 8 שטייט א באַװאָפנטער דייטשער יעדער 80 פמעטער, פּאְליציסט (שופּאָ). אויפן געטאָ-נעביט האָבן זיך דאן געפונען 1602 טויזנט וירן. (באמערקונג: לוים א דעקרעט פון היטלערן פון 10 אוי- גוסט 1939, איז א טיי? פון די פארנומענע מערב-נעביטן פון פּוילן געװאָרן באַצייכנט אלס , רייכסנאו פּאָזען". די נעביטן זענען איינגעשלאָסן געװאָרן אין דריטן רייך (דייטשלאַנד). דער , פּאוזנער רייכסנאו" איז אייננעטיילט נעװאָרן אין דריי רענירונגס-באַצירקן; פּאָזנער, אינאַװוראָצלאַװער און קאַלישער, צום קאַלישער באַצירק מיט איבעלהער אלס רענירוננס-פּרעזי- דענט האָט געהערט אויך לאָדזש. שפּעטער איז די רענענציע איבערגעטראָנן געװאָרן קיין לאָדזש און די דריי רענירוננס- באַצירקן האָבן באַקומען דעם נאָמען: ,װאַרטענאו', װאָס מיינט;: ווארטע-לאנד), דער סוחר פון דער דייטשער שטאָט, ברעמען, האַנס ביבאָוו, דער דירעקטער פאַרװאַלטער איבערן געטאָ פון זיין אַנטשטייאונג, ביזן סאמע סוף -- נעמט אָפיציע? איבער זיין אַמט דעם 1 מאי 1940. דער אַמט הייסט אין דער אָפיציעלער שפּראַך: , ערנערונגס אונד ווירטשאַפּטשטעללע -- געטטא".
דעם פארנעם פון געטאָ קען מען זיך פאָרשטעלן לויטן באַריכט פון קוימענקערער-צעך: א - אט 7 : א די חפיסה טויף טשאַרגיעצקע גאַס מען אין געטאָ אָן א פּלאַן, אָן טראנספּאָרט, װוי נאָר ס'האָט זיך געלאָזן: אויף קינדער שליטלעך, האנט-ווענעלעך און אויפן פּלייצע. דאָך האָט עס גענומען עטלעכע מאָנאַטן, ביז דאָס געטאָ האָט זיך איינגעשטעלט. הערמעטיש ווערט דאָס געטאָ געשלאָסן דעם 1 מאי 1940, דאָס געטאָ ווערט ארומנעצוימט מיט שטעכלדראָט, און אויף *) אַן אַלטער דייטשער געזעץ, אָנגענומען דורכן דעמאַ- קראַטישן רײיכסטאַג, װאָס גיט דער פּאָליצײ ברייטע פולמאַכטן. (װאָלף יאַסױ, באַנד }, זײט 188). ,אין יאָר 1940 האָט דאָס געטאָ פארמאָגט: 138 נאַסן; 7 הײייזער; 43,180 קוכן; 16,228 קוימענס". לויט דער פאראַרדענונג פון האַנס ביבאָוו, קומט דעם 6 יני 1940 פאָר א פאָלקס-ציילונג אין נעטאָ. דאָרט האָבן זיך דאַן געפונען; קינדער ביז 9 יאָר 1889; קינדער פון 8 בין 14 יאָר --- 28,606; אלגעמיינע צאָל באַפעלקערונג --- 162,780 פּערזאָן. (טאַבעלע גענומען פון י. טאַבאַקסבלאַטס בוך: חורבן ?אֲַדוש),