Village

... ״אמרתי לו״׳ פתח ר׳ יענקל כאילו מחדש, ״את הכפר, כפר־מולדתי, לא אעזוב, ...

... באלד אין דעד פרי האב איך אנגעשריבןא ברױו קיץ װארשע און געבעטן דער מאמען מיר שנעל צו ענטפעח. דעם זעלבן טאג בין איך אװעק קיץ לוקאװ. איך האב באשלאםן זיך אומציקעח אהײם, צו מײנע אײגענע אין װארשעװער געטא. די קרובה האט מיר געזאגט, אז איצט איז גע&ערלעך צו לאץ זיך אין װעג אריץ: מ׳װעט מיו כאפז אץ דערד,רגענען. זי האט מיך געראטן צוריקגיץ אין דארף אריץ צום פויער. דארט װעל איך אפשד קענען איבערקומען די שװערע צײטן. ...

אין דער כאטע קומען זיד צונויח פויערים פון דארף און זײ הײבן אן צו שמועםן צװישן זיד• איד הער זיד אײן אין זײערע רײד. אײנער פון זײ דערצײלט, אז די רוסישע ארמײ האט זיד גערוקט50 קילאמעטער פארויס, זי װעט גײן אלץ װײטער און וױיטער, ביז זי װעט צעשמעטערן דעם דײטש• איד האב זיד זײער געפרײט און שטיל געבעטן, אז די מפלה פון די דײטשע מערדער זאל קומען װאס שנעלער• ...

אין דער פדי נאכן אנבײםן איז זשימאװסקי אװעק אין דארף ארי? און איך האב גענומען צורוימען אין שטוב. פלוצלונג האב איך דערזען װי דער פויער איז אריץ אין שטוב שרעקלעך אויפגערעגט. ער האט מיך באלד געפרעגט צי איך ביןא זשי־ דװוקע. איך האב אים געפרװוט ענטפערן רויק, אז איך ביןא פאלקע, אבער ער האט כםדר געשדיגן, אז ער האלט נישט בײ זיך אין שטוב קיץ זשידװוקעם.א דערשראקענע האב איך גענומען אנטאן דעם פאלטן. דער פויער האט זיך געקאכט און געפרעגמ פץ װאנען איך האב אזא גוטן פאלטן. ״דו האםט אים אװדאי געגנבעט ביי פאליאקז׳ און צו מיר ביסטו אויך געקומען כדי מיך צו באראבעװען״. ער האט זיך געװארםן אויף מיר און מיך אנגעהויבן שלאגן. איך האב גענומען שרײען און רופן הילף. דאן האט ער געכאפטא גראבן שטעקן און אנגעהויבן מיך באלײגן מיט קלעפ. איך האב געװײנט אץ זיך געבעטן בײ אים, אז ער זאל מיר שענקען דאס לעבן, אבער עד האט מיך אן אויפהער מערדערלעך געשלאגן ביז איך בין געפאלן אין חלשות. דאן האט ער מיך אפגעגאםן מיט אן עמער קאלט װאםער אץ מיך ״אפגעמינטערט״. ער האט מיך געהײסן גיץ אץ געװאר ...

מיר זענען צוריקגעקומען אין װאלד אריץ און איבערגעגעבן אונדזערע ידיעות ווען די דייטשן קומען אין דארף ארײן נאכן קאנטינגענט. אונדזער אנפירער האט אויםגעארבעט דעם פלאן פון אנפאל אויף די דײטשן. מען האט צוגעגרײט דאם געווער. ...

... איך האב אים דערצײלט עפעם װעגן זיך. ער האט צו מיר געזאגט, אז ער גײט אין דארף ברענגען פאר מיר עםן, אז איך זאל נישט קיץ מורא האבן פאר אים און אז עד װעט מיר העלפן. ...

... פרילינג 1943. די זון האט געשײנט, די פייגל האבן געזונגען. דאס איז געווען בײ מיר, אויפן דארף. ...

... די שטימונג בײ אונח איז נישט געװען קימ געהויבענע. מיר האבן געלײגט אונדזער לעצטע האפענונג אויף זײער װעג אין די קאצקער װעלדער. מיר האבן גע• גלײבט׳ אז זײ װעלן צוגרײטן פאר אונדזא פלאץ בײא גרויסער פארטיזאנער־מחנה. דאס באהאלטן זיך אויפן דארף איז פון טאג צו טאג געװארן שװערער. אין די צוזאגן׳ אז גאר אין גיכן װעטױ מלחמה זיך ענדיקן׳ האבן די פויעדים נישט געגלײבט. די פאליאקן׳ װאס האבן באהאלטן ײדן זענען געװען באדראט מיט דער ליקוױדאציע םמ זײערע דערפער.

... ״קליעע״ מתנה. מיר פארציען דעם שגור ביזא צװיי הונדערט מעטער פון דעם ארט און לײגן זיך אװעק װארטן. עס דויערטא גאנצן טאג ביז נאכט און די אויטאם באװייזן זיך גישט. מיר זענען געצװונגען צוריקצונעמען אונדזער מתנה. עס קאנען אנקומעז אומ־ שולדיקע מענטשן און ארײנפאלן. מיר גײען צוריק אין דארף׳ מיר רוען ביז פארטאג און דאן װידער צו דער ארבעט. מיר זענען אװעק אויפן זעלביקן ארט׳ װידער זיך דורכגעגנבעט די װאכן און אװעקגעלייגט דאם ״ליאלקעלע״ (אזוי האט דער יונגער פארטיזאן זעגעלמאן אנגערופן די מינע). ...

... אני הולך שוב ביער המחלק את שני הכפרים ובא לאכר שאםי היתה צריכה להיות אצלו. אני שואל אותו איפה היא נמצאת. הוא לא מזדרז לענות׳ בינתײם נכנם אכר אחר. הוא בודק אותי. בעל הבית נגש אליו, אומר לו מםפר מלים בשקט, והנ״ל יוצא. עכשױ, חושב אני׳ יאמרו לי איפה אמי ואחי. אך שוב נכנם לבית אורח שני• אני מכיר אותו׳ הוא בנו של שכן ישן שלי. הוא בן20 שנה. בעל הבית מדבר עמו. אני רואה שהוא עצבני. בעל הבית כמעט מגרשו מהבית. הוא נגש אלי ובעינױ המבוהלות אני רואה מות. הוא חױור ואומר לי בשקט ובעצבנות: ״לך׳ ברח... הם רוצים לד׳רגך... ליד התחנה יש תעלה... הנצל איך שאתה יכול... לא נתתי לקחתך מהבית׳ מה יהיה עמך בחוץ— לא אדע.״ ברח!׳ ...