ספר לוקאוו 123 עס געלײענט אויף די פלאקאטן. צום גליק׳ האבן זײ נישט געװוםט װוהין מען האט אונדז פארשלעפט. אראפקומענדיק פון דער באן אין לוקאװ, האבן מיר די שטאט נישט דערקענט. ם׳האט אויםגעזען׳ װי נאךא פאגראם. מ׳האט נישט געזען קײן יונגן מענטש. אלע ארגאניזירטע ארבעטער זענען צעטריבן געװארן. די לאקאלן— פארקלאפט מיט ברעטער. אין מיק צימער האט שוין געװוינטא פאליאק. די רויטע ארמײ איז אין לוקאװ געװען 15 טעג. די ײדישע ױגנט האט געגלײבט׳ אז זי װעט שוין בלײבן. זײ זענען געװען דיער נאיװ׳ אוןא םך האבן דערפאר באצאלט מיט זײערע לעבנס. משה פעלצמאן דער פראפפארײן אין לוקאװ אין יאר 1918, װען לוקאװ׳ װי גאנץ פוילן, איז געװארן באפרײט פון דײטשן אקי־ פאנט און ם׳איז אנטשטאנען דאם אומאפהענגיקע פוילן׳ האבן די לוקאװער ײדישע שנײדערס און שוםטערס גענומען ארבעטן מיטן גאנצן ברען. זײ האבן געדארפט דעריאגן די4 יאר לײדיקגײן. די באפעלקערונג איז געװען אפגעריסן און בארװעס. די בעלי־בתים און די ארבעטער האבן געארבעט פון באגינען ביז12 בײ נאכט.
צו די לוקאװער ארבעטער איז דערגאנגען די נייעם פון די ארומיקע שטעט׳ אז די ארבעטער ארגאניזירן זיך אומעטום׳ כדי אויםצובעסערן זייערע באדינגונגען. די געגריוועטע שוםטערס פון גאםטמאנם פאבריק (זיי האבן געהאט דערםארונג נאך פון ״פינםטן יאר׳) און די שניידערם פון יאלקען מיט בנימעלע בראש׳ האבן אנגעהויבן ארגאניזירן *י' ארבעטער. צונויפגעקומען איז מען זיך אין פריוואטע שטובן׳ כדי די מײםטערם זאלן נישט געוואר ווערן. מען האט אנגעהויבן רעדן וועגן ארויםגיץ אין שטרייק פאר בעסערע באדינגונגען. עס דויערט נישט לאנג׳ און עם ברעכן טאקע אוים די ערשטע שטרייקן אין געװיסע װארשטאטן. אין1920 שאפן די לוקאװער שנײדערם און שוםטערם דעם ערשטן לעגאלן פראםםאר־ איץ און אין משך פוןא קורצער צײט געפינען זיך שוין אלע םאבריקן און װארשטאטן אונטער דער קאנטראל פונעם פראפפאראיץ. דער פראפפאראיץ שםעלט ארויס פאדע־ רועען צו די בעלי־בתים פאר אן א־שעהדיקן ארבעטםםאג׳ םארא העכערונג םון די לוינען. עם ברעכן אוים שטרײקן אין גאגצע פאכן׳ און צום ערשםן מאל אין לוקאװ דערשלאגן זיך די ארבעטער צו אן 8־שעהדיקן ארבעטםטאג.