סםר לוקאוו 9 שבט האב איך געזען אין די זאמדןא זעקס״זיבן קילאמעטער פון לוקאװ, אויפן וועג קיין ראדזין. דא האבן די דייטשן אומגעבראכט טויזנטער און טויזנטער יידן סיי פון לוקאוו גופא און סיי פון אנדערע שטעט און דערפער, פון וואנען יידן זענען געטריבן געװארן. ווארעם פונקט ווי אין דער פאר־ גאנגענהײט איז לוקאוו געוועןא צענטראלער פונקט פאר געשעענישן, ^דער וװ געשעענישן האבן זיך אראפגעגאסן פון היסטארישע ווייטקייטו, אזוי איז אויך די יידישע קהילה לוקאוו געווארןא צענטער פאר מוראדיקע הריגות און פיינען נישט בלויז פאר די יידן פון לוקאוו, נאר פארא סך זןנדערע יידישע שטעט, שטעטלעך און דערפער.
ס׳איז נישט פאר מענטשלעכע חושים צו פארנעמען דאס אלץ, וו>ןס די יידן אין פוילן זענען אויסגעשטאנען ביז צו זייער לעצטן וועג צו די ג>זז־ קאמערן, ווען פון אלע הימלען זאל ווערן פארמעט, ווען פון אלע וועלדער זאלן ווערן פענעס און פון אלע טייכן זאל ווערן טינט, וואלט מען נישט געקענט אויפשרייבן דאס אלץ, וואס עס האט זיך אפגעטאן אין די י^רן 1939—1944 אויף דער ערד פון לוקאוו. נישט אינעם כוח פון לעבעדיקע מענטשן איז דאס אלץ צו באשרייבן. און אפילו ווען די באטייליקטע אין דעם דאזיקן ספר זאלן האבן געמאכט איבערמענטשלעכע אנשטרענגונגען, וואלטן זיי אויך נישט מער געקענט ווי בלויז אויפהייבןא ברעג פון דעם גיהנומדיקן לייוונט. עס ווערט דערציילט פון עדי ראיה, אז אפט, ווען עס פלעגן אנקומען צוגן קיין אשוויענטשים אדער בעלזשעץ, צי טרעבלינקע, פלעגן די קרבנות זוכן דעם וועג צו די גאזקאמערן, כדי וואס שנעלער צו פארענדיקן זייער פיין. צו דער פיין פון די קרבנות אויף דער ערד פון לוקאוו איז אזא דערלייזנדיקער טויט נישט געקומען אזוי שנעל ווי זיי האבן געבעטן. די דייטשע מערדער, מיט זייערע אוקראינישע, לעטישע און פוילישע צוהעלפער, האבן אויף דער ערד פון לוקז^וו געפראוועט גיהנומס פאר יידן, גיהנומס לגבי וועלכע אלץ, ווזןס איז געשילדערט געווארן פון גיהנום, ווערט בלייך.
יעדעס יזכור־בוך, וואס די שארית הפליטה גיט ארויס, איז הייליק בוך, איזא מאנומענט פאר דעם אויסגעשאכטענעם שטאם פון אונדזער פ^לק. די יזכור־ביכער זענען די איינציקע עדות, וואס וועלן אריינדערציילן אין די קומענדיקע דורות די גרויסקייט, צו וועלכער עס איז דערגאנגען דער יידישער מזרח־אייראפעישער שטאם. דאס יזכור־בוך פון לוקאוו וועט אויסער דעם דארפן דינען וויא וועג־שילד פאר אלע פארבײגייענדיקע: בלייב שטיין, מענטש, און זע וואס דער יצור, באשאפן אין צלם אלהים, קען ט>ןן צו זײן נאענטן. אויב די שולדיקע וועלן נישט באשטראפט ווערן, אויב ד^ס אומ־ שולדיק פ>ןרגאסענע בלוט וועט בלייבן נישט פארעגטפערט— איז הפקר דער קיום פון דעם מין מענטש און אלע זיינע האפענונגען זענען פ>זרלוירן.