308 םםר לוקאװ ״יאבלקאװע, מאלינאװע םאמידארי! יאבלקאװע, מאלינאאװעע!״— הילכט אויף דער ארישער זײט דאס כסדרדיקע רופן פוןא ברײט־צעװאקסענער קריסםין לעבן איר װעגעלע םול טאמאטן• דורך דעם פארהאנגענעם פענצטעי אין מײן באהעלטעניש אויף אלטשטאט, זע איד זי, די פאלקע, אויםן פאן פון דער קאטעדרע ״שװיענטעגא יאנא׳. א מעלאגכאלישע שטילקײט הויערט אינעם געםל, נאר דאס געזונטע קול פון דער פאמידארן־פארקויפערין קלינגט מיט לעבן און כאפט זיך אן אין די אלטע אפגעהאקטע גזימםן פון די שמאלע, הויכע הײזער. און פלתעם צעהילכן זיך װילדע געשרײען: ״לאפטשע זשידא! לאפטשע זשידא!* (כאפטא ײח!). א פארבלוטיקטער בחור לויפט דורך די גאם. עטלעכע שקצים, טײל מיט שטעקנם אין הענט, יאגן אים. פוןא געװעלב שפריגגט ארויסא רויטער גוי, פארשטעלט מיט זיך דעם װעג פארן ײד. אין קירכע קלינגען גלאקן צום ״גיעשפאר־געבעט״. אויפן טישל אין מײן באהעל־ טעניש—א טעלער מיט פאמידארן, ״יאבלקאװע, מאלינאװע פאמידארי״! פאר װאם שװייגט מעןז פאר װאם װיל מען אפילו די שאטגם פארטרײבן, זײ זאלן נישט דערמאנען? מענטשן מיט נומערן אויף די הענט, מענטשן מיט טאטוירטע און אין פײער גע־ צײכנטע נשמות, שװײגן. זײ װילן נישט דערמאנען.

איך װאלט אזוי גערן אויסגעמעקט דעם קאשמאר פון מיץ מלחמחה־לעבן און אנגע־ שריבן מירא נײ, געװײנלעך לעבן, װעגן װעלכן עס דערצײלט מיר די פרישע טאמאטע פון נגב. איך האלט זי איצט, װיא פרומער ײד האלט אד אתרוג. איך לײג צו די ליפן צו איר םאמעטענער באק און קוש זי. אונדזער עגבניה• זי דערצײלט װעגן גבורה, מסירת־נפש, שװערער ארבעט, גלויבן: װעגן אויפװאכן פוןא געפײניקט פאלק, מיץ פאלק, װאם לאזט זיך מער נישט בינדן אץ װעט באקעמפן אלע בײזע כוחות, װאם לייעח אויף זיץ פרײהײט. נאך דער באפרײונג איז איבער די גאםן פון װארשע געלאפןא פרוי,א ײדישע פרוי. אירע הענט— פארבראכןן איר געל, איעגעפאלן פנים—א געמיש פון פרײד, טרויער, נויט, שרעק, אויםליתונג, און פץ איר מויל האט מען געהערט אײנס און דאס זעלבע: ״אוי,א בראך האט מיך געטראפן! איך מעג שוין שױיען אויף ײדיש,א בראך האט מיך געטראפן!״ ״טאמאטן האבן אין זיךא סך װיטאמינען אץ בלוט״— האט מיטא פאר טעג צוריק געזאגט צו מיר דער ירקות־פארקויפער. — יא, איך װײס דערפץ— האב איך אים געענטפערט.