340 םסר לוקאװ ײת. די נערװן זענען אנגעשטרעגגט. מיר טראכטן װעגן די, װאם מיר האבן דארט איבערגעלאזן. װאם טיםער מיר פארן אריין אין די געביטן, װאם זענען געװען אקופירט דורך די דײטשן, אלץ מער זעט מען די שפורן פון חורבן און שריפה. אויף די פארברענטע װאקזאל שמועםן מיר מיט רויטארמײער און זײ דערצײלן אונדז שרעקלעכע זאכן. דעם סןטן אפריל ברענגט אונח דער צוג קיץ נידערשלעזיע, װי מען ארדנט אונדז איץ אין די צעשטערטע געװעזענע דאטשע־ערטער. איך קען גישט רוען• איך װיל װאס שנעלער קומען קײן לוקאװ. מענטשן רעדן מיך אפ. אין יענע געגנטן גראסירן די א.ק.־באנדעם. זײ שלעפן אראפ ײדן פון די צוגן און הרגענען זײ. איך באשלים אבער דאך צו פארן. איך האף צו טרעפן דארט עמעצן פון מײנע נאענטםטע. איך האב זיך אפגערעדט מיטא בן־עיר צוזאמען צו םארן קיץ לוקאװ. בײ נאכט זיצן מיר אין צוג, װאם גײט קיץ לוקאװ. ארום אונדז זיצן גוײם מיט פינצטערע פנימער. זײ פירן גרויםע זעק מיט אגגעראבעװעטע זאכן און זײ דערצײלן זיך פארשידענע ״פרײלעכע מעשיות״ װעגן ײדן... מיר זיצן איןא װינקל פון װאגאן אויף דעם דיל. מיר װילן נישט, אז מען זאל אין אונדז דערקעגען ײדן. האלב אין דרימל גײען אויף אין זכרון מענטשן און געשעענישן פון דער קינדהײט...
װען מען רופט אוים ״לוקאװ״׳ דערװאך איך פון דרימל. איך דערזע דעם גוט באקאנטן לוקאװער װאקזאל װי עם װאלט דא גארגישט געשען. איך גײ ארוים פון װאקזאל אויפן גרויםן פלאץ. איך זוך די באקאנטע דאראזשקאזשעם. נישטא. אויף דיער ארט שטײען עטלעכע פויערישע פורלעך. מיר זעצן זיך אויף אזא פורל און הײםן זיך פירן אין שטאט אריץ. עם איז םוף אפריל. די פרוכט־בײמער בליען. די פײגל שפרינגען און שרײען. אבער אויף דער נשמה איז טחיעריק און פיגצטער. עם דאכט זיך װי מען װאלט זיך געשלעפט שעהנװײז. ענדלעך זעגען מיר אויף דער װארשעװער גאם. מען זעט נישט קײן מענטשן. א םך הימער זענען צעקלאפט׳ אדער זײ זענען לחלוטין נישטא. איך לויף אהײם— צו דער מעזריטשער גאם— אבער װען איך קום צו צום מארק, דערזע איךא לײדיקן שטח) איך זע אזש די לאנקע פון נאך דער ראגאטקע. איך גײ ארום װיא צעמישטער. איך דעדקען נישט די ערטער. וװ איז געשטאנען אונחער הויזז װו איז אהיעעקומען דער סאד מיט די פרוכטבײמערז אפשר האב איך פארבלאנתשעט? אזוי דױי איך זיך אין גאם אהין אץ צוריק׳ װי איך װאלט פץ זינען אראפ. איך האב דאך אפגעלעבט25 יאר אויף דעם ארט, איז מעגלעך, אז איך זאל נישט דערקענען דאס ארט? אלץ איז פארװאקסן מיט ורלדגראז. אפילו די שטײגער פון די הײף האבן אונחערע גוטע שכנים ארויםגעריםן. איך האב ארומגעבלאנקעט דעם גאנצן טאג׳ נישט געפילט קיץ הונגער, קיץ דורשט.
איך האב געזוכט כאטשא םימן,א שפור פץ מײנע נאענטע... ם׳איז שױן געװען פאר נאכט• מיץ שכן מאשטשיצקי איז אנגעפאה פץ פעלד. ער