שלמה רובינשטיין מײן מאמעס טרערן שבת אין דער םרי, אין צװײטן טאג פון דער צװײטעד װעלט־מלחמה, זענען מיר, א גרופע נאענטע םרײנד, געזעםן אין דער פאלקס־ביבליאטעק און געהערט אין ראד־א די נײעם םון די פראנטן— אז די דײטשן גײען כסדר פארוים, זײ באמבארדירן און מאכן חרוב שטעט און דערפער. פלוצים האט זיך דערהע־־ט דער זשום פון אעראפלאנען און באלד האבן אנגעהויבן פאלן באמבעם. עם זענען געװארן באמבארדירט דע־־ װאקזאל, די םטאראםטע און אנדערע װיכטיקע געגײדעם. אײן באמבע איז געפאלן אין הויז פון דער דענטיםטין קלימעצקא, וװ עם איז געװעןא גרויםער בונקער. די באמבע האט אויד צעשטערט דעם בונקער און עם זענען געװען פארוװנדעטע און פײ־ טויטע) יצחק לערנער מיט זײן פרוי און מאנע הײבלומסא שװעםטעו מיט איר קינד. װאס זענען געקומען פון װארשע צו גאםט. זי איז געװען די פרוי פון יאנעק־גראםפא־ טער,א מיטארבעטער פון דער װארשעװער ״פאלקםצייטונג״.
באלד נאך ראש השנה זענען די דײטשן ארײן אין לוקאװ. אין עטלעכע שעה ארום האבן זיי שוין ארעםטירט די צװײ קהילה־פרנםים יעקב םרעברניק (עםיקמאכעס און הערש מאיר לעדערקרעמער און זײ אויפן ארט דערשאםן. איןא נאכט שפעטער האבן די דײטשע שטורמיםטן זיך געלאזט איבער די ײדישע הײזער, אדויםגעטריבן פון דארט עטלעכע הונדערט מענער און געיאגט זײ צו פום. אין שטעטל װענגראװ, װי מען האט אײנגעארדנטא לאגער פאר עטלעכע טויזנט ײדן פון דער געגנט. אין דער נאכט פון ױם־כפור האבן זײ דארט דערשאםן דעם װענגראװער רב, הי״ד, אן אײניקל פון ר׳ מענדעלע קאצקער. בעת דעם טרײבן די ױנגעלײט איז אויפן װעג געפאלן טויט שלמה ראזענשטימ הי״ד• נאד עטלעכע טעג האבן די דײטשן פארלאזט לוקאװ און עם איז אנגעקומען די םאװיעטישע ארמײ. די ײדישע באפעלקערונג האט זידא ביםל בארואיקט, אבעד יאד מורא געהאט, אז די דײטשן זאלן זיד נישט אומקערן. און אזוי איז טאקע געשען
נאד4 טעג זיגט דאס םאװיעטישע מיליטער האט זיד געפונען אין לוקאװ, האט מען אנגעהויבן פילן, אז עפעס דארף געשען.2 אזײגער בײ נאכט האט מען אנגע־ קלאפט צו אונדז אין טיר. עם האבן זיד באװיזן צוױי מיליציאנערן, אין ציװילע מלבושים, מיט ביקסן אויף די אקםלען. דאס זענען געװען ראובן הײבלום און נחום גאלדזאק. זײ האבן מיר איבערגעגעבן אין נאמען פון מײן שװאגער דוד פזשעװאםמאן ע״ה, אז מען זאל פארפאקן דאס נײטיקםטע. באלד װעט קומעןא װאגן און אונדז אפפירן צום װאקזאל. דער לעצטער צוג גײט אפ. אבער דאם אלץ זאלן מיר טאן שטיל. מיר האבן זיד שנעל איינגעפאקט אמ באלד איז געקומען דער װאגן. מיר האבן אויד מיט־ גענומען מײן ברודער מיט זײן פדוי און צוױײיאריק קינד. 342