םםר לוקסװ 349 דעטע ײח. די געםטאפא־תלינים נעמען עס צו און זייערע ליגנערישע צינגער זאגן צו. אז אין לוקאװ װעט גארנישט פארקומען. די לוקאװער יידן מעגן רױק ארבעטן. דער לעצטער יום־כיפור עם קומען פאר ״אקציעס״ אין די נאענטע שטעט< סאקאלאװ, װענגראװ, שעדלעץ. עס װערן צו אונדז, אין לוקאװ, ארײנגעמריבן פיל ראדזינער ײדן און אויך סון די ערטער ארום לוקאװ: פון םטאניען, קאצק, זשעלעכאװ, און אויך פון די דערפער ארום. לוקאװ װערט דער זאמלפונקט פון ײדן, װעלנע דארפן אפגעשיקט װערן קיץ טרעבלינקע. עם איז דער חודש אלול, עס דערנענטערן זיך די ימים־נוראים. מיט יעח טאג פארציען זיך פאר אונדז אלץ מער די שװארצע װאלקנם. מיר פילן״ אז עם רוקט זיך אן װאם גענטער דער טא־. פון אומקום, די קעפ װערן װי פאראליזירט, די הערצער פארפולט מיט ביטערניש און פיץ. מען איז גארגישט בכוח צו טאן. די אברים װערן ביםלעכװײז אפגעשטארבן, און בלויז די אויגן אונדזערע האלטן אין אײן װײנען און גיםן מיט טרערן.

עם זענען פשוט נישט פאראן קיץ װערטער אויםצודריקן די גרויזאמקײט פון פילן טאג און נאכט, יעדע םעקונדע, ;אי אט־אט װעט מען אונח כאפן און אװעקפירן צום טויט, אז מיר זענען אלע אנגעגרײט איבערצושיקן אונדז אין קרעמאטאריע און דער־ שטיקט צו װערן דורך טויט־גאזן, אזא טאג שפעטער װעלן מיר, געזונטע און לעבנם־ לוסטיקע מענטשן, זיך שוין געפינען אין די ארעמס פון טויט. איך װעל קיץ מאל נישט פארגעםן מײנע אײנדרוקן פון דעם לעצטן ױם־ כיפורדיקן טאג פון אונחערע ײדן אין לוקאװ. ערב ױם־כיפו־' איז געװעןא גװאלדיקע באװעגונג אין שטעטל.א גאנצן טאג איז מען געגאנגען אײנער צום אנדערן זיך איבערבעטן און זיך מוחל זײן. קינדער זענען געגאנגען צו עלטערן, מען איז זיך געפאלן איןח ארעמם און זיך געזעגנט, נישט קענענדיק זיך אפרײםן אײנער פון צװײטן, די קולות און געװאלטן, די געװײנען און געשרײען האבן פארפולט די גאםן. פון יעדן הויז האט זיך געהערט וױינען םון אלע שטוב־מענטשן. מען האט זיך געהאלחט און געקושט, אויםשרײענדיק אײנער פארן צװײטן די לעצטע פארלאנגען. מען האט זיך געוװנטשן, אז די שונאים זאלן נישט דערלעבן זײעד פרײז*. אויף דער גאם זענען מענטשן, װאם האבן זיך קיץ מאל נישט באגריםט, אדער ביז איצט ברוגז געװען און זיך אויםגעמיטן, דעחעענדיק זיך, געפאלן אין די ארעמם און געשריגן: ״װײ איז אונדז, װאס מיר האבן דערלעבט!״

דאם גאנצע שטעטל איז געװארן װי איץ משפחה. מען האט זיך פעםט געדריקט די הענט, געקוקט זיך לאנג אין די אויגן, פון װעלכע עם האבן זיך געגאםן בלוטיקע טרעח•