םםר לוקס װ 349 דעטע ײח . די געםטאפא־תליני ם נעמע ן ע ס צ ו או ן זייער ע ליגנעריש ע צינגע ר זאג ן צו . אז אי ן לוקא װ װע ט גארניש ט פארקומען . ד י לוקאװע ר ייד ן מעג ן רױ ק ארבעטן . דער לעצטע ר יום־כיפו ר עם קומע ן פא ר ״אקציעס ״ אי ן ד י נאענט ע שטע ט < סאקאלאװ , װענגראװ , שעדלעץ . עס װער ן צ ו אונדז , אי ן לוקאװ , ארײנגעמריב ן פי ל ראדזינע ר ײד ן או ן אוי ך סו ן ד י ערטער ארו ם לוקא װ : פו ן םטאניען , קאצק , זשעלעכאװ , או ן אוי ך פו ן ד י דערפע ר ארום . לוקאװ װער ט דע ר זאמלפונק ט פו ן ײדן , װעלנ ע דארפ ן אפגעשיק ט װער ן קי ץ טרעבלינקע . עם אי ז דע ר חוד ש אלול , ע ס דערנענטער ן זי ך ד י ימים־נוראים . מיט יע ח טא ג פארציע ן זי ך פא ר אונד ז אל ץ מע ר ד י שװארצ ע װאלקנם . מי ר פילן ״ אז ע ם רוק ט זי ך א ן װא ם גענטע ר דע ר טא־ . פו ן אומקום , ד י קע פ װער ן װ י פאראליזירט , די הערצע ר פארפול ט מי ט ביטערני ש או ן פיץ . מע ן אי ז גארגיש ט בכו ח צ ו טאן . ד י אברים װער ן ביםלעכװײ ז אפגעשטארבן , או ן בלוי ז ד י אויג ן אונדזער ע האלט ן אי ן אײ ן װײנען או ן גים ן מי ט טרערן .
עם זענען נישט פאראן קײץ װערטער אויםצודריקן די גרויזאמקײט פון פילן טאג און נאכט, יעדע םעקונדע, ;א יאט־אט װעט מען אונח כאפן און אװעקפירן צום טויט, אז מיר זענען אל ע אנגעגרײט איבערצושיקן אונדז אין קרעמאטאריע און דער־ שטיקט צו װערן דורך טויט־גאזן, אז א טאג שפעטער װעלן מיר, געזונטע און לעבנס־ לוסטיקע מענטשן, זיך שוין געפינען אין די ארעמס פון טויט. איך װעל קײץ מאל נישט פארגעםן מײנע אײנדרוקן פונעם לעצטן ױם־ כיפורדיקן טאג פון אונחערע ײדן אין לוקאװ. ערב ױם־כיפו־' איז געװען א גװאלדיקע באװעגונג אין שטעטל. א גאנצן טאג איז מען געגאנגען איינער צום אנדערן זיך איבערבעטן און זיך מוחל זײן. קינדער זענען געגאנגען צו עלטערן, מען איז זיך געפאלן אין ח ארעמס און זיך געזעגנט, נישט קענענדיק זיך אפרײסן איינער פון צװײטן, די קולות און געװאלטן, די געװײנען און געשרײען האבן פארפולט די גאסן. פון יעדן הויז האט זיך געהערט וױינען םון אלע שטוב־מענטשן. מען האט זיך געהאלחט און געקושט, אויסשרײענדיק איינער פארן צװײטן די לעצטע פארלאנגען. מען האט זיך געװונטשן, אז די שונאים זאלן נישט דערלעבן זײעד פרײז*. אויף דער גאם זענען מענטשן, װאם האבן זיך קי ץ מאל נישט באגריםט, אדער ביז איצט ברוגז געװען און זיך אויםגעמיטן, דעחעענדיק זיך, געפאלן אין די ארעמס און געשריגן: ״װײ איז אונדז, װאס מיר האבן דערלעבט!״
דאם גאנצע שטעטל איז געװארן װי איין משפחה. מען האט זיך פאמלט געדריקט די הענט, געקוקט זיך לאנג אין די אויגן, פון װעלכע עס האבן זיך געגאסן בלוטיקע טרעח•