סםר לוקאר ר 367 דער פלאן איז אונד ז געפעל ן געײאח און מיר האב ן אנגעהויב ן טראכט ן װ י אזױ אים צו רעאליזית • מיר האב ן געװוסט, אז דאס איז נישט קי ץ לייכטע זאך • ארוי ס פון געטא, קען מען נאך װי עס איז ׳ אבער דער װעג קי ץ לוקא װ איז א לאנגער און א ז מען טרעפט א ייד ן אויםער ן געטא ׳ װער ט ער דערשאסן . די מוטער האט אבער געזאגט, אז מיר דארפ ן פרוװ ן זי ך ראטעװע ן פא ר יעד ן פרייז . דער גורל איז געפאלן אוי ף מיר . איך האב זי ך געזעגנ ט אין שטוב און אװעק צו דער געטא־מויער אויף מילנע ־ גאם. דאר ט האט זיך געפונען א לאך, מי ט וועלכ ן די שמוגלער ם האב ן זיך באנוצט . איך האב דארט געטראפ ן א ײדיש ן פאליציאנט, וואס האט געהיטן דעם מויער . איך האב אים געגעבן 20 זלאטעס און איך האב זיך ארויםבאקומע ן פון געטא . דא ם אי ז געװען דעם 15טן מאי 1942, ארום 9 אזײגע ר אין דע ר פרי . אויף דער ״ארישער זײט״ בין איך ארי ץ אין א טראמװײ, וואס האט געפיר ט קײן יאביאננע. איך האב נישט געהא ט קײן קלײנגעל ט (א בילעט האט געקאסט 25 גראשן) האב איך אים געגעבן א באנקנא ט פון 2 זלאטעם . דער קאנדוקטא ר האט אויף מיר א קוק געטאן און מיר איינגערוימ ט אי ן אויער ! פאנ י יעס ט זשידװוקאן ״ (אי ר זענ ט א ײדישע). איך האב אים געענטפערט, אז ער דארף מיר גישט געבן קי ץ רעש ט פו ן די צװײ זלאטעס, אב י ער זאל שוױגן . ער האט טאק ע צוגענומע ן דא ם גאנצע געל ט או ן געשװיגן...

פון יאבלאנג בין איך אװעק צופוס, מיט הינטערװעגן, קײן מילאסנע. אהין בין איך אנגעקומען פאר נאכט. איך האב זיך געפרעגט בײ א פוילישער פרוי װו איך קען דאדט נעכטיקן. די פרוי האט דערקענט, אז איך בין א ײדישע, אבער אין מילאםנע האב איך נישט קיץ מורא געהאט, װײל אין שטעטל איז דאם געטא געװען א פרײער, נישט קיץ פארצוימטער. די ײדן האבן בלױז געטראגן געל לאטעם. די פוילישע פרוי האט מיך צוגעפירט צו א ײדישער שטוב. איך האב דארט געטראפן א ײדישע משפחה. איך האב זײ געבעטן, אז זײ זאלן מיך לאזן איבערנעכ־ טיקן, זײ האבן מיר אבער אפגעזאגט, װײל לויט א דײטשער פארארדענונג האבן פרעמדע ײדן נישט געטארט געכטיקן אין פריװאטע שטובן, גאר אין בית־מדרש. איך האב טאקע איבערגענעכטיקט אין בית־מדרש צװישן א סך הײמלאזע מענער, פרויען און קינדער און צו מארגנס בין איך אװעק אין װײטערדיקן װעג. גײענדיק פון שטעטל צו שטעטל האב איך זיך דערשלאגן קיץ לוקאװ • אין לוק>ןו ו קיץ לוקאװ בין איך אגגעקומען א מידע, א הונגעחקע און א םארשטויבטע פון װעג. איך האב זיך דערפרעגט צו מיץ קרובה און װען איך בין אריץ צו איר און זיך פארגעשטעלט האבן אלע יאמערלעך זיך צעװײנט. די קרובה האט מיך הארציג אויפ־ גענומען. איך האב זיך ארומגעװאשן א מתיכף זיך דערפילט א ביסל בעםער. באלד