ספר לוקאװ 41.^ ארײנלייגן עםנװארג אין די קובלעם בעת מיר פלעגן גי? נאד װאםער און הױת מיץ פאמיליע האט געװ1ינט נאענט פון ארבעטם־פלאץ׳ איז נישט שװער געװען ארײנצו־ טראגן דאם ביםל עםן אין שטוב. אין יענער צײט איז ארויסא פארארדענונג, אז ײדן טארן נישט האבן קײן שום קאנטאקט מיט די פאליאקן. אונטער דער דראונג פץ טויט־שטראף האט מען פארבאטן צו פארקויפן די ײת װעלבע עם איז שפײז־מיטלען. מיט דער פארארדענונג האבן די דײטשן געװאלט אויםהונגערן יי ײח, אז זײ זאלן נישט האבן קיץ כוח צו שטעלןא װידערשטאנד. אײנשטעלנדיק דאם לעבן האב איך יעדעם מאל געבראכט דאם ביםל עםנװארנ אין שטוב, כדי צו ראטעװען די משפחה פון הונגער. * אין גיכן האט מען אייד אײנגעפירט די /,שאנד־באנד״ פאר ײדן, אויד האבן זײ אפגעזונדערט די ײדן פונעם דרויםן, פארשפארט זײ אין געטא. מען האט זײ אלע קאנצענטדירט אויף אײן ארט, ארומגעצוימט מיט שטעכלדראט, כדי עם זאל זײן לײכטער זײ אימצוברענגען.
דעם 22סטן מאי1943 האבן די היטלעריםטישע סאדיםטן זיך אפגעזאגט פון זײערע זונטיק־פארוױילונגען און פינקטלעד10א זײגער אין דער פרי האבן זײ צוזאמען מיט דער גראנאטענער פאליצײ און אוקראינישע באנדיטן אומגעריכט ארומגערינגלט די געטא־ײדן. זײ זענען ארײן אין געטא אונטער דער אנפירונג פוןא שטורמפירער פון ם.ם. און אונדזער באקאנטן שטאט־מערדער, דעם געשטאפאוױעץ בירגער, װאם טראגט אויף זײן געװיסן אלע ײדן פון לוקאװ. זײ האבן גלײך געעפנטא פײער אויף די ײדן פץ געטא און שוין האבן זיך געװאלגערט טויטע אויף די גאסן. װי װילדע רוצחים צעלאזן זײ זיך איבער די ײדישע שטובן מיט געשרײ און געפילדער. מיט קלעפ אץ שיםערײ שלעפן זײ ארוים די לעצטע ײדן פמ די הײזער און פיח זײ אװעק צום זאמלפונקט בײם מאגיםטראט. דארט װערן אויך געבראכט די נײע מיטגלידער פון ױדענראט, די ײדישע פאליצײ, אלע איבערגעבליבענע פמ די ארבעטם־ פלעצער אמ עם פאלט דאס שרעקלעכע װארט.• ,״לוקאװ מוז װערן ױדן־חין״. מיר, אויף אונדזער ארבעטס־פלאץ, הערן די שיםערײ און מיר סארשטײען, װאם עס קומט פאר אין געטא. עם קומט ארימ אונדזער שעף און זאגט: ״לענגער קענט איר שוין דא נישט ארבעטן. זײ װעלן געװים קומען אמ אײך דא דערשיםן. איך װעל אײך גארנישט קאנען העלפן״, ער ראט אונח מיר זאלן װאם שנעלער אנטלױפן. איד אמ אהרמ איחענבערג סארלאזן גלײך די קיך און באהאלטן זיך אוים אויףא