םםר לוקא װ 415 איד האב זי צוריקגעהאלטן. דאן איז זי געשפרונגען די ערשטע און איך בין גלייך נאכגעשפדזנגען. איך בין געפאלן מיטן פנים אראפ און געבליבן ליגן אויפן ערד װיאן באװוסטזי?. איך האב געהערט דאס פײפן פון די קוילן׳ װאם זענען געפלויגן איבער מיץ קאפ. כ׳האב אבער נישט געפילט׳ װי פון מיץ רעכטער האנט זענען אפגע־ שאםן געווא ה אלע פינגער. װײזט אויס, אז א םעריע פץ אן אויטאמאט האט זײ אפגע־ קאםיעט. ״װי נאר דער צוג איז פארבײ און די שיםערײ איז פארשטומט געװארן, האב איך ייד אויפגעהויבן און געלאפן זוכן מיץ כלה. לענג־אויס דעם ראװ זענען געלעגן דערשא־ סענע און פיל שװעד פארװונדעטע, װעלכע האבן געגוםםט. צװישן זײ האב איך אפגע־ זוכט מײן לעבנסבאגלײטערין. א מערדערישע קויל האט דורכגעשאסן איר ױנגער ברוםט. װי ױאנזיניק האב איך געקושט איר טויטן נאד װארעמען קערפער. קװאלן טרעח האבן זיד געגאסן פון מײנע אויגן. קומענדיק א ביסל צו זיד, האב איך ערשט באמערקט, אז אלע פינגער פון מיץ רעכטער האנט הענגען מיר נאד און אז איך בין אין גאנצן פאר־ גאםן מיט בלוט.
״עם האט מיר געצויגן צוריקצוגיין קיין לוקאװ. מיטן װעג פץ דארף האט מען נישט געקענט גײן, װײל אין די דערפער האבן גראםירט באנדעס, װאם פלעגן באפאלן ײדישע פליטים, זײ בארויבן און אפפירן צוריק צו די דײטשן. די דײטשן םלעגן זײ דערפאר געבן א פארגיטיקונג — א ביסל ציקער אץ א מאל אויד א פאר אלטע שטיװל, װעלכע זײ האבן געמעגט אראפציען פון די דערהרגעטע ײדן. מיט דעם שאםײ האט מעו אויד נישט געקענט גײן, װײל דאס איז געװען א זיכערער טויט — האב איך באשלאםן צו גײן מיטן פעלד דורד די זומפן. און אזוי האב איך געװאנדערט א טאג מיט א נאכט, ביז איך בין אנגעקומען אין שטעטל • איך האב געזוכט די פונקטן, װו מיר האבן זיד באשטעלט צו טרעפן. מיט שווערע טריט, אן אויסגעמאטערער און דערשעפטער פון הונגער און קעלט, מיט שרעקלעכע װױטיקן אין דער האנט׳ ביו איך םארזיכטי צוגעקומען און אנגעקלאפט אין דעם ״סכראױ, שטעלט זיך פאר מײן איבערראשונג: איך האב דא געטראפן מיץ ברודער ראובן. מיר זענען דא געלעגן צוזאמען א טאג מיט א נאכט. ראובן איז ארוים אין דער פינצטערער נאכט און געבדאכט פון טײד א ביסל װאםער. ער האט מיר איבערגעבונה די האנט״ . דא האט נאכטשע צוליב זיץ שװאכקײט אפגעהאקט זיץ דערצײלונג און דאם איבעריקע האט שוין פארענדיקט ראובן :
״ער האט געליטן שרעקלעכע יסורים. עס האט מיד געמאַטערט דער געדאנק׳ אז ער קען באקומען א בלוט־פארגיפטונג און ער װעט שטארבן בײ מיר אויף די הענט... די נאכט זענען מיר נישט געשלאפן. פלוצלונג האבן מיר דערהערט טריט. מיר זענען געװען זיכער, אז מען האט אונדז אגטדעקט, אבער דא איז געקומען די אומדערװארט ע איבערראשװג: איד מא ד אויף דעם טירל אץ דערזע אהרונען און דיד׳ מײן טײערע שװעסטער״. א לענגערע צײט זענען מיר אלע געזעסן און געװײנט פון םרײד. אבער מישטײנם