םסר לוקאו ו 39 דארט באזעצט, פילאיך װי ד י קנאה פאר מיץ געבוירן־שטאט לוקאװ פרעסט מיך אויף אץ ד י שאנדע פון אירע שענדערם פארדעקט מיד • די דאזיקע שטאט (ד. ה. לוקאװ) איז נאענט פון דער שטאט מעזריטש. פאר װאס זאל זי זיך נישט אפלערנען נאכצוטאן איר ביישפיל י״.. . אן אינטערעםאנטער בריװ׳ װארעם ער באװיחט, אז לוקאװ האט שוין דעמאלט געהאט לײענער פון דער ״הצפירה״ (װען נישט — פאר װעמען האט ער געשריב ן די קארעםפאנדענצן), ײדן, װעלכע האבן געשריב ן לשון־קודש אין םטיל פון די משכילים, וואס איז דעמאלט געװען אנגענומען. אבער משמעות, אז אין לוקאװ האט אזא ײד אפשר מורא געהאט ארויםצוקומען אין דער עפנטלעכקײט. אזא אײנער האט געקענט פארשריגן װערן אלם אפיקורם. װארעם לוקאװ איז געװען דורך א װ דור ך חסידיש־בעת מעזריטש איז שוין דעמאלט געװען א פארגעשריטענע שטאט, װאס האט געװאגט צו עפענען א מאדערנע תלמוד תורה. ם׳קאן זיץ, אז עפשטײן איז מחמת דעם אװעק פון לוקאװ און זיך באזעצט אין מעזריטש. ער איז נישט געװען דער אײנציקער. א צװײטער בן עי ר זײנער (כ׳בין אבער נישט זיכער, אױב ער איז א געבוירענער אין לוקאװ), איז געװען דער משכיל און מלומד חײם אליעזר מושקאט. ער האט געשטאמט פון דעם גוט באקאנטן פדאגע ר רב און גוטער ײד, ר׳ ישעיהלע מושקאט.
אין מעזריטש האט ער זיך אפגעגעבן מיט געבן לעקציעס אין העברעיש א. א. שפראכן. ער האט געשריבן אריגינעלע װערק אין העברעיש און איבערגעזעצט אין דײטש און העברעיש. ער האט אויך איבעדגעזעצט די ״הגדה, של פסח״ אויף ײדיש אין פערזן. ביים וויגעלע פונעם ציוניזם כאטש לוקאװ איז געװען דורכן דורכן חסידיש און איז געשטאנען אונטער דער השפעה פון דער אנטי־ציוניסטישער שטעלונג מצד די אדמו״רים, האט די ציוניסטישע באװעגונג נישט איבערגעהיפערט אויך די שטאט.
ס׳איזבכלנישטרגרינגגעװעןפאראפרומעןײדאיןיענערצײטצואידענטי־ פיצירןזיךמיטאבאװעגונג,איןװעמענסשפיץעסזענעןגעשטאנעןײדן,װאםזענען נישטגעװעןפדזם.ם׳הא טזיךגעפאדערטפילמוטאוןאידעאליזם,םפעציעלאיןאזא חםידיששטעטל,װילוקאװ.אבערעסאיזא פאקט,אזשויןאיןדעסאמענהײבפון דערצױניםטישערבאװעגונגאיזאיןלוקאװגעװעןאגרופע,װאמהאטזיךאידענטי־ פיצירטמיטדערבאװעגונגאוןזיךבאמיטצופאפולאריזירןדעםצױניסטישןגעדאנק. װעגןדעםלײענעןמיראיןאבאריכט,װאסאיזדערשינעןאיןדערגוטבאקאנטער װאכנצײטונג״המליץ״־־י•אוןװא שמירציטירנדא איןדערײדישעראיבערזעצונג• ״פוןלוקאװאיזמעןמודיע,װעןדערמשכילישראל(דארףזײןלײזערמ.ע.)בײניש גאלדפארבפוןמעזריטשאיזדורכגעפארןאונדזערשטאט—אוןעראיזאמענטש• װאםאיזבלבונפשאיבערגעגעבןדעםציוניסטישןאידעאל;אוןערהאטשויןפארגע-