436 םםר לוקאװ אנדערע ארױםגעםירט אץ די צוגעגרײטע װאגאנען. מיר האבן זיד ארױםבאקומען12 א זײגער בײ נאפט און זיך באהאלטן אין ציגעלניע. מיץ םאטער מיט מײנםא ברודער האט זיד באהאלטן אויףא בוידעם.א פוילישער קוימענקערער האט זיי געםונען און געבראכטא דײטשן זשאנדאר. מען האט זיי דער• שאםן אויםן ארט. עם האט ייד אבער געםונעןא גרופע ײדישע פארטיזאנער׳ מאם האט נקמה גענומען אין די מערדער. איד געדענק די נעמען פון עטלעכע׳ װאם האבן דערשאםן דעם אויבנדערמאנטן פוילישן קוימענקערער־ איטשעלע ארלינםקי׳ משה גרײצער׳ לײביש באראן׳ שמאי באבינקערםא זון. נאכן דערשיםן דעם קוימענקערער האט דער פאליאק׳ װאס האט אונדז אויםבא־ האלטן׳ געװאלט ארויםטרײבן. ער האט געטענהט׳ אז מיר האבן דערשאםן דעם קוימענ־ קערער׳ װײל דאס איז געװעןא4 הײזער פון אונדזער בונקער.
דעם 23םטן ױלי1944 האבן די רוםן אונדז באפרײט. די סאװיעטישע ארמײ איז אװעק וױיטער און די שטאט לוקאװ איז דערוױיל געװען אןא מאכט. די געראטעװעטע ײדן םון לוקאװ און פון דער םביבה זענען געקומען צו אונדז אין ציגעלניע און מיר האבן זיד געהאלטן צוזאמען׳ װי איץ משפחה. אין לוקאװ גופא איז געװעןא מורא צו װוינען׳ וױיל די אקאװצעס םלעגן באפאלן די ײדן און זײ שיםן. חײם פראםט איז2 װאכן נאד דער באפרײונג אװעק אין זיץ פאטערם הויז׳ אין לאזע. דער פאליאק׳ ו^ז האט דארט געװוינט׳ האט אים דערשאםן. עס זענען געװען נאד ײדישע קרבנות נאד דער באםריװנג. איד בין אװעק קײן קאטאװיץ׳ פון קאטאװיץ קיץ מינכען און אין יאר1949 בין איד אנגעקומען קיץ אמעריקע. נ. ה. פון דער ערשטער ״אקציע״ ביז,׳ױדענרײף עם דערנענטערט זיד חודש אלול מיט זיינע פארכטיקע טעג פון ערב ראש השנה 1942. מיר הערן װעגן די צוגן׳ װאם פירן ײדן קיץ טרעבלינקע. דאם דערצײלן אונדז די געשפרונגענע פון די װאגאנעס. מיר פילן׳ אז די שװארצע כמארע דערנענטערט זיד צו אונדזער שטאט לוקאװ. די אברים ײעח װי אפגעשטארבן׳ פאראליזירט. און אט איז דער טאג פון ערב ראש השנה. יעדער איץער גרײט זיד אויסצובעטן א גוט יאר.א םד מענטשן גײען צו אונדזערע צדיקים— צום מיעכאוחןר רבין ז׳ל׳