אנשל כ״ץ א קינד צװישן רוצחים 9 יאר בין איך אלט געװען װען די מלחמה איז אויםגעבראכן. מײנע עלטערן האבן נאד געלעבט ביץ יאר 1942. איך געדענק, אז בעת דער ערשטער ״אקציע״׳ װען מײנע עלטערן האבן זיך באהאלטן אויפן בוידעם, האט מען אנגעהויבן רעח, אז עס זענען אנגעקומען קיץ לוקאװ אוקראינער און זײ װעלן זיך פארנעמען מיטן רודפן די ײדן. מי? קינדערישע פאנטאזיע האט דעמאלט נישט געקענט תופם זײן װאם אזוינם עם זענען אוקראינער. ערשט שפעטער, װען מען האט אונדז אלע געכאפט און געשלעפט צום חזיר־מארק, האב איך דערזען די אוקראדנישע מערדער ביי זײער ״ארבעט״. זײ האבן אונדז צעזעצט אין גרופעס אויף דער ערד און אונדז געהיטן. פארן מינדםטן פרװו צו אנטלויפן, האבן זײ דערשאםן. בײ מיר אין זכרון איז נאך אײנגעקריצט דאם בילד װי דער פרעזעס פון ױדענראט, לענדער, גײט ארום צונויפנעמען אויםקויף־געלט פאר די דײטשן. איך האב געזען, װי מען פירט אים אװעק איןא זײט און מען דערשיםט אים, און װי זײן שװאגער האט זיד געװארפן אויפן דײטש און אים אנגעהויבן װערגן. אויך אים האט מען דערשאםן אויפן ארט׳ און דערנאך האבן די דײטשן אים געטראטן מיט די פים.

נאך דעם װי מען האט ארויםגעפירט פון די פארזאמלטעא גאנצע גרופע אץ זײ דערשאסן, האט מען די איבעריקע גענומען טרײבן אויף דער סטאציע, אין די װאגא־ נעס. איך פארשטיי נישט, װי אזוי מען האט מיך נישט צעטראטן אין דער ענגשאפט— אין װאגאן בין איך געװען פון די געצײלט קינדער. באלד װי דער צוג האט אנגעהויבן גײן, זענען אין װאגאן געװעןא םך דערשטיקטע. יעדער אײנער האט זיך געשטופט צו עפעםא שפאדע, כדי צו קענען כאפןא ביסל לופט. מיר איז געלונגען צוצובאקומען זיך צוא שפארע און איך האב אפגעאטעמט. איד האב געהערט װי די דערװאקםענע רעדן צװישן זיך װעגןא מעגלעכקײט דורכצתעגן די ברעטער און קראטן, כדי צו אנטלויפן. עם האבן זיך געפונען מענטשן מיט מעםער־ לעך און מיטא זעגל און זײ האבן אנגעהויבן אויםשנײדן לעכער ארום דער טיר אװ דורכזעגן די קראטן. געװען אזעלכע אין װאגאן, װאם האבן געװארנט קעגן מאכן די לעכער אין װאגאן, אז מען װעט אונדז דערפאר אלעמען אויםשיםן, אבער די, װאם האבן געשניטן די לעכער און געזעגט די קראטן, האבן אפגעענטפערט, אז םײ װי םירט מען אונח צום טויט, אז מיר האבן נישט װאם צו פארלירן.

ענדלעך איז געלונגען דורכצושנײדן עפענונגען אין װאגאן. עם האט זיך אנגע־ הויבןא שטופעניש צום לאך. יעדער האט געװאלט שפרינגען דער ערשטער. װען די שטארקערע זענען שוין געהאט ארויסגעשפרונגען, איז מיר געלונגען צוצוקריגן זיך צו די אויפגעבראכענע קראטן. איך האב אבער נישט געקענט דערגרײכן צום פענצטערל. 443