ישעיהו כהן עמיגראציע, מלחמה, אקופאציע אין דעם יארצענדליק 30—1929 איז פארגעקומעןא גײםטיקע און מאראלישע רעװאלוציע אין דעם ארט לעבן און דענקען פון דער ײדישער ױגנט אין די פוילישע שטעטלעד•א גרויםער טײל פץ דער ײדישער ױגנט האט אין דער אקטאבער־רעװאלו־ ציע געזען די באפרײערין פון דער גאנצער מענטשהײט, במילא פון ײדישן פאלק. זי איז געװען איבערצײגט, אז די ראטן־מאכט לײזט אלע םאציאלע און נאציאנאלע פראבלעמען און מאכטא םוף צו יעדער אונטערדריקונג און עקםפלואטאציע.א םך פון אזעלכע יוגנטלעכע האבן אויך בײ אונדז אין לוקאװ מקריב געװען זײערע ױנגע יארן אין די טורמעם. צװישן זײ זענען געװען מרים שומאק, משה שלאכטאװיטש, שלמה זאקאליק. אין לוקאװ זענען אויד געװען טעטיקא רײ אנדערע ױגנט־ארגאניזאציעם פון צױ־ ניםטישע שאטירונגען אמ אייד פון יוגנט־בונד ״צוקונפט״. אין הײםע דיםקוםיעם האט יעדער פון זײ פארטײדיקט זיץ מײנונג און געקעמפט פאר ארײנפיח זײן געדאנק איןא רעזאלוציע, װי דערםון װאלט געװען אפהענגיק די ישועה פון דער מענטשהײט און פון ײדישן פאלק.
אבער אין דער זעלבער צײט האט זיד אנגעהויבן דער עקאנאמישער קריזים, װאם האט זיד באזונדער געלאזט פילן אין די קלײנע שטעטלעד• די ארבעטלאזיקײט איז געװעןא שטארקעז די ױנגע טרוימער און װעלט־פארזארגער זענען געלעגן אויף די פלײצעם פון די ארעמע עלטעה, װאם האבן זיד געראנגלט פארן שטיקל פרנםה און נישט געהאט שבת צו מאכן. דאן איז רײף געװארן דער געדאנק װעגן עמיגראציע. דיער וױיניק האבן געהאט די מאטעריעלע מעגלעכקײטן דערצו. מען האט אלארמירט משפחה און קרובים אין אוים־ לאנד צו העלפן. בלויז גארא קלײנעם טײל איז געלונגען ארויםצורײםן זיד פון פוילן און אנקומען איןא מער פרײער און עקאנאמיש־אנטװיקלט לאנד. אייד איד בין געװען פון יענע, װאם האבן נישט געזען פאר זיד קיץ מענטשלעכע עקזיםטענץ אין שטעטל׳ אמ איד האב באשלאםן אנצושטרענגען אלע מײנע כוחות אץ עמיגרירן. צוליב דעם, װאם מײנע געלט־מיטלען זענען געװען באגרענעצט, האב איד באשלאםן צו פארן איןא נאענט לאנד, קיץ בעלגיע. דאם איז אייד נישט געװען אזוי פשוט— אן געלט׳ אןא פאד, אןא שפראד. אבער צום גליק האב איד געפונען אין דער פרעמד אייגענע לאנדםלײט, װאם זענען געװען גחיט צו העלפן אץ האבן זיד דערפרײט װען די האבן דערזעןא מענטש פץ דעם שטעטל, װאס איז אײנגעבאקן אין הארצן.
די קליינע גרופע לוקאווער אין בריסל האט געשאפןא שטיקל לאנדםמאנשאפט אונטער דער אנפירונג פון דעם אײדעלן און אויפריכטיקן ישראל גאלדגעװיכט ז״ל. מיר 448