דאם איז געװען מאי 1937, די צײט פון שפאנישן קריג. די שטימונג איז געװעןא גע־ דריקטע. אויף טריט און שריט איז געװען צו באמערקן די מלחמה־צוגרײטונגען. די לופט איז געװען אנגעזאפט מיט ײדן־האם. אויף דער פוילישער גרענעץ האט מען בײ אונדז אדורכגעפירטא שטרענגע רעװיזיע פון באגאזש און די דאקומענטן. װידער האבן מיר זיך דערמאנט די באנעמונג פון אונדזערע הײמישע פאליאקן. מיר זענען שוין פון דעם געװען אפגעוװינט. מיץ חבר יאםל איז אפגעשטיגן אין לאדזש, וװ עם האבן געוװינט זײן פרויס עלטערן. איך בין געפארן קיץ לוקאװ. אויפן װאקזאל אין לוקאװ האבן שוין געװארט אויף מיר מיץ שװער און שװיגער הערשל און שײנדל טשאטשקע ז״ל, די שװאגערס, די שװעגערינם מיט זײערע קינדערלעה און אויך םתם באקאנטע פון שטעטל. װען מיר זענען געפארן אין דער אפענער דראזשקע איבערן שטעטל, האבןא םך מענטשן אונדז נאכגעקוקט און איך האב דערפילט די ־וארעמע נאענטקײט. נאכן אפפרייעז זיך מיט דער משפחה און מיט די פרײנד, האב איך אנגעהויבן רעת מיט זײ װעגן ״תכלית״. איך האב אויםגעדריקט מיץ באדויער, װאס זײ זוכן נישם קיץ װעג צו עמיגרירן. איך האב געזען װי בעתן דאנערשטיק־מארק שטײען די באיקאט־ פיקעטן מיט לאזונגען ״םװאי דא סװעגא״, און איך האב געטענהט צו די באקאנטע, פאר װאם די זעען נישט דאם, װאם איך זע.

איןא הײםן שבתדיקן טאג האבן יאנקל און זשיטא און משה עליע גױוערצער מיך געטראפן אויף דער װארשעװער גאס און מיר דערצײלט, אז לכבוד מיר מאכט מעןא ״ביבקע״,א מין באנקעט, אין זאפאװיעדניקער װאלד. מען מוז שוין פארן. זײ האבן געכאפטא דראזשקע, ארויפגעװארפןא פעםעלע ביר׳ עטלעכע פלעשלעך בראנפן, ברויט, וװרשט— און מען פארט. מיר זענען אנגעקומען איןא פויערישער כאטע און מיר האבן באלד זיך גענומען צו דער םעודה. חברים האבן מיך װארעם באגריםט און איך האב זיי געענטפערט. איך האב זײ געזאגט, אז פאר דער קורצער צייט, װאם איך בין אין שטעטל, האב איך קיץ סך גוטם נישט געזען. איך זע גישט דא קײן תכלית םאר דער ױגנט. דער זדינציקער אויםװעג איז, אז יעדער זאל זוכןא מעגלעכקײט ארויםצופארן קיץ אויםלאנד. איך האב זײ דערקלערט, אז די גופא, זיצנדיק אין שטעטל, זענען גישט