ספר לוקזוו ו 449 פלעגן זיך טרעפן, איבערגעבן זיך נייעס פון דער היים, און ווען עס איז געקומען צו פארן א שטעטישער, האט מען אים געהאלפן מיט וואס מען האט געקאנט. מיר האבן געשאפן א קליינע הילפס־קאסע פאר די לוקאװער לאנדסלײט. ביסלעכװײז האט יעדער איינער זיך אײנגעארדנט אויף זײן אופן. דערבײ האט מען נישט פארגעסן אין די נאענטע אין דער הײם, געהאלפן זײ א םדמא ל איבער די מעגלעכ־ קײטן. יעדער איינער פון אונז האט געחלומט צו זען א מא ל די הײם, דאם שטעטל. איץ מאל האב איך זיך אנגערופֿן צו יאסל בורשטין, װאם איז דאן געװען מיט שותף: ״אפשר פאח מיר א ביסל אהײם זיך זען מיט די אײגענע?״ יאסל האט זיך אנגעכאפט אן דעם געדאנק און מיר זענען געפארן באזוכן לוקאװ. מיר זענען געפארן מיט פתידיקער דערװארטונג. מיר זענען דורכגעפארן דײטשלאנד.

דאם איז געװען מאי 1937, די צײט פון שפאנישן קריג. די שטימונג איז געװען א גע־ דריקטע. אויפן טריט און שריט איז געװען צו באמערקן די מלחמה־צוגרײטונגען. די לופטן איז געװען אנגעזאפט מיט ײדן־האם. אויפן דער פוילישער גרענעץ האט מען בײ אונדז אדורכגעפירט א שטרענגערע רעװיזיע פון באגאזש און די דאקומענטן. װידער האבן מיר זיך דערמאנ ט די באנעמונג פון אונדזערע הײמישע פאליאקן. מיר זענען שוין פון דעם געװען אפגעװוינט. מיץ חבר יאםל איז אפגעשטיגן אין לאדזש, וווּ עס האבן געװוינט זײן פרויס עלטערן. איך בין געפאזן קיץ לוקאװ. אויפן װאקזאל אין לוקאװ האבן שוין געװארט אויף מיר מיץ שװער און שװיגער הערשל און שײנדל טשאטשקע ז״ל, די שװאגערס, די שװעגערין מיט זײערע קינדערלעך און אויך םתם באקאנטע פון שטעטל. װען מיר זענען געפארן אין דער אפענער דראזשקע איבערן שטעטל, האבן א םך מענטשן אונדז נאכגעקוקט און איך האב דערפילט די ־וארעמע נאענטקײט. נאכן אפפרייעז זיך מיט דער משפחה און מיט די פרײנד, האב איך אנגעהויבן רעדן מיט זײ װעגן ״תכלית״. איך האב אויסגעדריקט מיץ באדויער, װאס זײ זוכן נישט קיץ װעג צו עמיגרירן. איך האב געזען װי בעתן דאנערשטיק־מארק שטײען די באיקאט־ פיקעטן מיט לאזונגען ״םװאידאסװעגא״, און איך האב געטענהט צו די באקאנטע, פאר װאם די זען נישט דאם, װאס איך זע.