סםר לוקאוו 467 םוף יאר1944 האט מען אװעקגענומען פמ אונדז די ס.ם. און געבראכט אויף זײער ארט עטלעכע װערמאכט־זעלנער. מיר האבן געמײנט/ אז איצט װעט װערןא ביסל לײכטער. אבער עס האט זיך ארויםגעװיזן/ אז אלע פונעם //הערן־פאלק״ זענען פעיק צו זיץ מערדער.
מיר זענען געװען500 פערזאן װען די װערמאכט האט איבערגענומען די ממשלה. אױפן אפעל־פלאץ האט דער נײער קאמאנדא־פירער געצײלט די שקלאפן און מיט א שפאציר־גענגעלע האט ער זיי באטראכט. װען ער איז צוגעקומען צו מיר און דערזען מיץ נומער/ האט ער מיך אנגענומען בײײ קלאפעם און געפרעגט/ צי דאס איז מײן נומער. איך האב געענטפערט: /,יאװאל/ הער קאמאנדא־פירער״/ און באלד האב איד באקומען פץ אים דעם ערשטן פאטש. איך בין אנידערגעפאלן אויף דער ערדן איך בין דאך שוין געװעןא //מוםולמאן״ נאך30 חדשים ארבעט בײם שטײנברוך. /׳אויפ־ שטיץ״!— האב איך װידער געהערט זיץ געשרײ/ און נאךא מאל די זעלבע פראגע: *איז דאם דײן נומער ?״ איך האב װידער באשטעטיקט/ אז דאס איז מײן נומער/ װידער באקומעןא פאטש׳ װידער אומגעפאלן׳ און דאן: //אופשטײן/ צײג מיר דײן נומער אויף דער האנט״! װען ער האט דערזען מיץ נומער אויף דער האנט׳ האט ער מיטא פארוװנדערטער װילדקײטא געשרײ־געטאן: ״און דו לעבםט נאך? װי׳ קומט דאס״? די חברים׳ װאם זענען געװען דערבײ האבן געטראכט: דער אלטער האט אזױ פיל צרות איבערגעהאלטן. איצט װעט מען אים פארטיק מאכן. אבער איך האב אויך דאם איבערגעלעבט.
חברים פון לאגער האבן מירא נאמען געגעבן ״ױםף דער בעל־החלומות״/ וױיל איך בין תמיד געװען איןא גוטן קוראזש. װען מען האט מיך געפרעגט: ״אלטער׳ װאם הערט זיך?״ האב איך שטענדיק געענטפערט׳ אז מען װעט זײ איבערלעבן. דאם האט מיך דערד׳אלטן בײם לעבן׳ כאטש אפט האב איך אליץ נישט געגלײבט׳ אז איך װעל אויסהאלטן. * די רוםן האבן זיך אנגעהויבן דערנענטערן צו אונדז. דעם 18טן יאנואר1945 האבן די מערדער באשלאםן אװעקצופירן אונדז אין די לאגערן טיפער אין דײטשלאנד. דאן האט זיך אנגעד׳ויבן דאם טרויעריקע קאפיטל: דער טויטךמארש. מיט עטלעכע טעג פריער האט מען שוין איבערגעריםן די ארבעט. עם האבן אנגעהויבן ארומגיין פארשידענע קלאנגען: אז מ׳וועט אונדז פירן גראבן אקאםעם׳ אז מען װעט אונדז שיקן אין אוױון אריין■ די נערוץ זענען געװען אנגעצויגן ביז גאר.א 17־יאריק ײנגל פון פויא איז משוגע געװאח. ער האט גענומען אלץ האקן און בראקן. זיץ ברודער האט זיך איבערגענומען דעױפװ אמ ער איז אװעקגעפאלן. מען האט אים אװעקגענומען. דאם שלאגן איז נאך שטארקעד געװארן. די מערדער זענען װילד געװארן און זײ האבן דעם בעם אויסגעלאזט צו אונדז. די לופט־אליארמען האבן די נאך מער צערײצט. וױ נאר זײ