יעקב קעסעלברענער צװישן גבורה און אומקום איןא םרילינג־טאג פמ יאר 1943, דעם 2טן מאי, איז פארגעקומען די ליקװידאציע םון יידישן לעבן אין לוקאוו. די דייטשע רוצחים מיט זייערע מיטד.עלפערם האגן אומ* געבראכט די אײנצלגע ײדישע משפחות, װאם האבן באװיזן ביז דאן זיך צו ראטעװען. מען האט זײ צוזאמענגעטריבן אויפן פלאץ פארן יודענראט און פון דארט האט מען זײ אפגעםירט קײן טרעבלינקע. די שיםערייען האבן זיך געהערטא גאנצן טאג. אין אװנט האבן מיר דורכן לופט־ לאך אין בונקער געהעדט, אז די געשרײען און שיםערײען װערן שװאכער, און דאן זענען מיר אלע פיר, דאם הײםט: מײן ברודער הערשל, אד,רון ערליך׳ אברהם װישניע אמ איך, ארוים אין גאם. אין דרויסן איז געװען פוםט און פינצטער. אויףא םך ערטער האבן זיך געװאל־ גערט דערד,רגעטע און פארפײניקטע ײדן. דא און דארט זענען פאליאקן נאך ארומגע״ ג.אנגען ראבית דאם לעצטע ביםל ארעמקײט פון די דערמארדעטע ײח.
דאם געטא איז געװען באװאכט דורך פוילישע פאליציאנטן, װאם האבן געװארט אויףא ײדישן קרבן. פאר יעח פרימ האבן מיר געװאלט דערשלאגן זיך צום בונקער פמ מימ משפחה אויף דער יאטקע־גאם און זיך דערװיםן זײער גורל. װען מיר זענען ארײנגעקומען אין שטוב, װו דער בונקער איז געװען, האבן מיר צו אונחער פרײד דערזען, אז דער בונקער איז נישט גערירט, מיר האבן אונטערגעהויבן דאם ברעט פון דיל און בײם םקריפ, װאם האט זיך דערפון דערד.ערט איז פאר אונת פלוצלונג אוים־ געװאקסןא הויכער פוילישער פאליציאנט. ער האט אונדז באלויכטן מיטן עלעקטרישן לעמפל און מיך מיטן ברודער יעקב דערקענט. אבער זעענדיק די טויטשרעק אויף אונדזערע פנימער, האט זיך, װיחט אוים, דערװעקט אין איםא פונק פון מענטשלעכקײט. ער האט אונדז געד״ײםן װאס גיכער אנטלויפן, װײל מיט ײדן אין לוקאװער געטא איז געענחקט. מיר האבן אחיםגענומען מיץ משפחה פון בונקער, און אלע צחאמען, דערשרא־ קענע, מוטלאזע, הונגעריקע און בארװעסע, זענען מיר אדורך די פאשע־לאנקעם און דורכן טייך קשינא זענען מיר ארױם אויפן וועג קימ יעזשערע, אין שװערטשעװסקים זאגאיניק (װעלדל),3 קילאמעטער פמ לוקאוו׳ האבן מיר 470