םסר לוקא װ נאכ דעם ׳װיד י תלינים זענ ן*־ועק, זענ ן ארויםגעלאפ ןפיל פאליאקן, כדי צו רויבן בגדים און שיך... איך בין אויפגעשטאנען, אחיפגעצויג ן פרעמד ע הויז ן און שי ד אמזיד דערשלעפט צו א באקאנטן קריםט. נאד צוויי װאכן בין איך אנגעקומען קי ץ װארשע צו מיין בתדע ר אוי ף מוראנאװסקע 36, ו װם׳זענען שוין געװען מיינע צװײ שװעםטער. נח זשעלאזא העראיזם און טראגישער אומקום פון די לוקאװער ײדן לוקאװ האט פאר דער צוױיטער װעלט־מלחמה געצײלט אן עיד פון 15 טויזנט איעוװינער, דערין — קנאפ ע 10 טויזנט ײדן. די ײדן האבן זיך אין לוקאװ באזעצט אין םוף פון 12טן יארהונדערט, ד. ה. מיט איבער ססד יאר צוריק. כמעט גלײך מיטן באזעצן זיך דארט איי ד פון די אנדערע טײלן באפעלקערונג. אפיציעל איז לוקאװ באשטימט געווארן אלס שטאט ערשט אין 1403 יאר. אין די םאמע ערשטע צײטן, װען די ײדן האבן זיך דארטן באזעצט האבן זיי, פונקט װי די אנדערע טיילן באפעלקערונג, געלעבט זייער א פרימיטױו, פשוט דארפס־לעבן אמ פארנומען זיך ם׳רוב מיט ערד־ארבעט. ערשט אין די שפעטערדיקע צײטן, װען עס אנטװיקלט זיך די עקאנאמיק אין גאנצן לאנד — איז אייד אין לוקאװ אנטשטאנען א באדײטנדיקער האנדל און עס אנטװיקלט זיך אין א געוױסע ר מא ס אײד די פראדוק־ ציע פון א טייל בראנזשעם. עם אנטשטייען אין שטעטל ציגל־און צעמענט־פאבריקן, א טעקסטיל־פאבריק,

א ביד־ברויערײ, אײל, קאשע־און עסיק־פאבריקלעד׳ און ע ם קומען אויף האנט־ װערקער־װארשטאטן פ מ אל ע פאכ ן א מ צװײגן. אין האנדל און אין דער האנטװערקערײ נעמען די ײדן זייער אן אנגעזעענעם אנטײל. די לוקאװער ײדן האבן זיך קי מ מא ל נישט אויסגעצײכנט מיט קי ץ םפעציעלע ר עשירות. ם׳רו ב יידן, און צוױשן ז ײ דער הארעפאשנער טײל, האט געלעבט אין דחקות. זי י האבן געלעבט פ מ קלײנדואנדל און מלאכה, זי י זענע ן געװען שנײדערם, שוםטערם, שלאםערם, רימערם, בעקערם, פריזירערם קאװאלעם, םטאלערם א מ םופרים ז טרעגערם, מלמדי ם א מ דראזשקאזשעם ז שוחטים, בלעכערם, היטלמאכערם און מצבה־ קריצער. ע ם זענע ן איי ד געװען דארפם־גײער, ד. ה. אזעלכע װאם האבן געהאנדלט