םסר לוקאװ נאך דעם׳ װי די תלינים זענען *־ועק, זענען ארויםגעלאפן פיל פאליאקן׳ כדי צו רויבן בגדים און שיך... איך בין אויפגעשטאנען, אחיפגעצויגן פרעמדע הויזן און שיד אמ זיד דערשלעפט צוא באקאנטן קריםט. נאד צוױי װאכן בין איר אנגעקומען קיץ װארשע צו מיין בתדער אויף מוראנאװסקע 36, וװ ם׳זענען שוין געװען מײנע צװײ שװעםטער. נח זשעלאזא העראיזם און טראגישער אומקום פון די לוקאװער ײדן לוקאװ האט פאר דער צוױיטער װעלט־מלחמה געצײלט אן עיד פון15 טויזנט איעוװינער, דערין— קנאפע10 טויזנט ײדן. די ײדן האבן זיד אין לוקאװ באזעצט אין םוף פון 12טן יארהונדערט, ד. ה. מיט איבער ססד יאר צוריק. כמעט גלײד מיטן באזעצן זיד דארט אייד פון די אנדערע טײלן באפעלקערונג. אפיציעל איז לוקאװ באשטימט געװארן אלס שטאט ערשט אין1403 יאר. אין די םאמע ערשטע צײטן, װען די ײדן האבן זיד דארטן באזעצט האבן זײ, פונקט װי די אנדערע טײלן באפעלקערונג, געלעבט זײערא פרימיטױו, פשוט דארפם־לעבן אמ פארנומען זיד ם׳רוב מיט ערד־ארבעט. ערשט אין די שפעטערדיקע צײטן, װען עם אנטװיקלט זיד די עקאנאמיק אין גאנצן לאנד— איז אייד אין לוקאװ אנטשטאנעןא באדײטנדיקער האנדל און עם אנטװיקלט זיד איןא געוױםער מאם אייד די פראדוק־ ציע פוןא טײל בראנזשעם. עם אנטשטײען אין שטעטל ציגל־ און צעמענט־פאבריקן,א טעקםטיל־םאבריק,

א ביד־ברויערײ, אײל, קאשע־ און עםיק־פאבריקלעד׳ און עם קומען אויף האנט־ װערקער־װארשטאטן פמ אלע פאכן אמ צװײגן. אין האנדל און אין דער האנטװערקערײ נעמען די ײדן זײער אן אנגעזעענעם אנטײל. די לוקאװער ײדן האבן זיד קימ מאל נישט אויםגעצײכנט מיט קיץ םפעציעלער עשירות. ם׳רוב יידן, און צוױשן זײ דער הארעפאשנער טײל, האט געלעבט אין דחקות. זיי האבן געלעבט פמ קלײנדואנדל און מלאכה, זיי זענען געװען שנײדערם, שוםטערם, שלאםערם, רימערם, בעקערם, פריזירערם קאװאלעם, םטאלערם אמ םופריםז טרעגערם, מלמדים אמ דראזשקאזשעםז שוחטים, בלעכערם, היטלמאכערם און מצבה־ קריצער. עם זענען אייד געװען דארפם־גײער, ד. ה. אזעלכע װאם האבן געהאנדלט