486 םםר לוקןזװ אויםן דארף צװישן די פויעדים מיט דראבנע גאלאנטעריע־ארטיקלען, וױ נאדלען, שפילקעם אמ אגראםקעם, טאשמעם און שיך־בענדלעד. א גאנצע װאך זענען זײ, די דאזיקע יידן, געגאנגען פמ דארף צו דארף מיט זײערע םחורות, און ערשט אויף שבת אדיײמגעקומען מידע צו זייערע פרויען אמ קינדער. טײל ײדן ד׳אבן זיד פארנומען מיט האנדל אין שטאט גופא, געד,אט קראמען און בוידן אויפן מארק, מיט פארשידענערלײ שטאפן, אײערװארג און שפית־ארטיקלען. זײ זענען אייד געפארן מיט דיערע םחורות אויף די יארית אין די שכנותדיקע שטעטלעך. די ײדישע באפעלקערונג אין לוקאװ איז געװען געזעלשאפטלעך כמעט װי איזאלירט פון אנדערע שטעט אין פוילן. עם דערגײט דארטן נישט דער טעמפ פון דער גרויםעד באװעגונג, װאם װאקםט אן אין גאנצן לאנד אויפן געביט פון קולטורעלער און עקאנא־ מישער אנטװיקלונג. װען טײל ײדן האבן שוין געהאט אפילו פארנומען אנגעזעענע פאזיציעם אין דער אלגעמײנער װירטשאפט אין לאנד און זענען אדאנק זײערע קאפי־ טאלן געװארן קרעדיטאח, גרויםע םוחרים, פארדרײטשיקעם אמ ארענדארן— זענען די לוקאװער ײדן אלץ נאך געבליבן קבצנים, ציענדיק קוים פרנסה. די אנװאקםנדיקע געזעלשאפטלעכע דיפערענצירונגען צװישן דער באפעלקערונג,
אין צוזאמענהאנג מיט דער כםדרדיקער אנטװיקלונג פון דער עקאנאמיק אין לאנד, דאס אנטשטימ פון דעם ארגאניזירטן פראלעטאריאט פון די פדאפעםיאנעלע פארײנען, פון פארטײען און ריכטונגען און אויך אפילו דער קאמף, װאם װערט געפירט פוןא טײל ײדן פאר םאציאלער אמ עקאנאמישער רעכט א. א. װ.— האט נישט געפונען נאך אין יענער צײט קיץ געהעריקן אפקלאנג אין דער לוקאװע־ ײדישער געזעלשאפט. די לוקאװער ײת זענען דאן נישט מיטגעריםן געװארן מיט דעם אלגעמיינעם פראגרעםױון שטראם פון לאנד. זײ זענען אויף דעם דאזיקן געביט געװעןא םד אפגע־ שטאנענער פון דער פוילישער באפעלקערונג אין דעם שטעטל. דעם דאזיקן צושטאנד קאן מען איןא געװיםער מאס צושרײבן דעם פאקט, װאם דאם שטעטל איז ם׳רוב באװוינט געווען דורךא רעליגיעזן טיפ ײדן— עם דארף אבער דערביי דערמאנט ווערן׳ אז דווקא דער רעליגיעזער טייל איז געווען דער אקטיווםטער און געפירטא באדייטנדיקע געזעלשאפטלעכע טעטיקייט אויף אלע געביטן פון שטעטלדיקן לעבן.
אין לוקאװ זענען געװען זײערא סך רעליגיעזע חדרים,א ישיבה,א תלמוד־ תורה, בתי־מדרשים׳ שילז אמ חסידים־שטיבלעך. רעליגיעזע פארטײען און אינסטיטו־ ציעס, לײ־קאסעס,א ביקור־חולים, חברה קדישא און אנדערע געזעלשאפטן, אנגעפירטע דורך די רעליגיעזע ײת. די דאזיקע מענטשן האבן כמעט אין אלע צײטן דאמינירט אמ אנגעפירט מיט דער שטאט אויף דער ײדישער גאס. די אנפירער פון די דאזיקע שיכטן און אויך אינםטיטוציעם זענען דאן געװען: מענדל פאריםאװער, געצל לאמפיטער, אברהם יענקל שענקער, שמואלקע אריד״ אריה־לײב לאנדוי, אפרים סאבעלאװער, משה